اول تا ششم ابتدایى شهرستان جوانرود
مسايل آموزشي و پرورشي  
قالب وبلاگ
لینک دوستان

اقدام بژوهی قرآن پایه اول ابتدایی، اعظم زارع


مقدمه در هنگام پرداختن به مباحث قرآني، شايسته است که ابتدا بدانيم ، خود قرآن درباره خود چه مي گويد؟ و يا خويشتن را چگونه معرفي مي کند؟ از اين رو، اولين نکته اي که قرآن در اين زمينه بدان اشاره مي نمايد آن است که ، اين کلمات و عبارات سخن خداست. نکته دوم آن که ، قرآن وظيفه خود را هدايت انسان ها و بيرون آوردن آنها از تاريکي ها به سوي نور مي داند. (مطهري ، 1371 : 33) آن جا که به صراحت مي فرمايد : « اين قرآن کتابي است که ما به تو فرستاديم تا مردم را به امر خدا از تاريکي ها به سوي نور رهنمون شوي.» [1] (سوره ابراهيم/ 1) بر اين اساس ، آشنايي با قرآن نه تنها آشنايي با کلام خداست، که اين آشنايي ، شاهراه رهايي از تاريکي جهت رسيدن به نور و روشنایی ست. حال چنانچه طليعه آشنايي افراد با اين کتاب آسماني و ايجاد علاقه مندي به آن ، از همان دوران کودکي و خردسالي همراه باشد ، پيدايش صفات عاليه در انسان ، بسيار سريع تر روی داده و دوام و بقاي آن نيز در روش و منش آنان بيش تر و پايدار تر خواهد بود. زيرا به فرموده ي حضرت علی(ع) ، یادگیری علم و دانش [ به ویژه علوم قرآنی ] در دوران کودکی ، هم چون ایجاد نقش بر روی سنگ است. [2] (حیدری ابهری ،1387 : 40) با توجه به مطالب ياد شده ، آشکار مي گردد که نقش و جايگاه درس قرآن در تربيت کودکان ، به ويژه دانش‌آموزان پايه اول دبستان ، به چه ميزان داراي اهميت است. اما سؤال مهمي که مطرح مي باشد آن است که، چرا در برخي از مدارس ، دانش‌آموزان به درس قرآن بسيار علاقه مندند ! اما در برخي ديگر از مدارس ، چنین علاقه ای از خود نشان نمي دهند ؟ چرا در بعضي از آموزشگاه ها معلمان و مربيان در تدريس قرآن به دانش‌آموزان موفق اند؟ اما در بعضي ديگر از آموزشگاه ها، موفقيت چنداني در اين زمينه مشاهده نمي شود؟ به راستي دليل اين موفقيت ها و ناکامي ها چيست؟ و عوامل آن کدامند؟ به گواه برخي از پژوهشگران ، هم چون بني حسن (1385) که در تحقيقي ضمن بررسي علل مهجوريت قرآن در بعضي از مدارس قم ، به اين واقعيت تلخ اشاره دارد که هنوز، معلّمان در خصوص استفاده از روش هاي گوناگون به ويژه جنبه هاي هنري در آموزش قرآن، مهارت کافي را ندارند! هنوز در مدارس ، منابع مالي کافي به تهيه وسايل آموزشي و کمک آموزشي درس قرآن، اختصاص داده نمي شود! هنوز به آموزش قرآن در دوره پيش دبستاني ، توجه کافي نمي شود! هنوز هماهنگي لازم با خانواده ها در خصوص درس قرآن دانش‌آموزان صورت نمي گيرد و يا آموزش کافي در اين زمينه به آنان داده نمي شود ! و هنوز از سوي مديران و مسئولان در خصوص درس قرآن ، نظارت و پشتيباني لازم صورت نمي گيرد! (مجموعه مقالات منتخب فرهنگيان بسيجي ، 1386 : 91) اما از ديگر سو ، شاهد آنيم که برخي ديگر از محققان هم چون عباسي (1386) در اقدام پژوهي خود با استفاده از روش هاي گوناگون توانسته است ، دانش‌آموزان پايه اول دبستان يکي از مدارس قم را به درس قرآن و انس با آن علاقه مند نموده و موفقيت آنان را در برخي از فعاليت هاي قرآني هم چون حفظ ، قرائت ، گوش دادن ، درک معاني و داستان هاي قرآني افزايش دهد. بدون شک ، مهم ترين عاملي که در موفقيت يا ناکامی برخي از معلمان و مربيان در آموزش قرآن به دانش‌آموزان ، نقش به سزايي دارد ، مربوط به روش(Method) آنان در ارایه مطالب درسی می باشد. اما « روش » در لغت که اسم مصدر از رفتن است ، به معناي عمل رفتن و خرامش می باشد(معين ، 1376 : 1690) و در مفهوم ، عبارت است از ، راه هاي فعاليت و به کار بردن ابزار و وسايلي که موفقيت و رسيدن به هدف را امکان پذير مي سازد.( شعاری نژاد ، 1375 : 647) بر اين اساس ، عنوان اقدام پژوهي حاضر اين است که ، چگونه توانستم ميزان علاقه مندي دانش‌آموزان پايه اول دبستان فاطميه قم را به درس قرآن و فعاليت هاي مربوط به آن افزايش دهم؟ و هدف اصلي آن نيز افزايش ميزان علاقه مندي دانش‌آموزان ياد شده به درس قرآن و فعاليت هاي مربوط به آن مي باشد. اما نکته اي که اشاره به آن خالي از لطف نمي باشد ، آن است که اگر چه موضوع و عنوان اقدام پژوهي حاضر، تکراري به نظر مي رسد ، اما بايد اذعان نمود که گاهي از اوقات ، تکرار نه تنها زيبا و ضروري ست ، که بسيار حياتي نيز مي باشد ! از آن جمله مي توان به تکرار شب و روز، تکرار نمازهاي پنج گانه در هر روز وغیره اشاره نمود. علاوه بر اين ، آشنا نمودن کودکان با اصول و مباني دين اسلام، به ويژه قرآن کريم ، آن هم در پايه اول دبستان ، همواره نيازمند تکرار است. زيرا عامل « تکرار » در فرايند تدريس ، امري اجتناب ناپذير مي باشد. بدون شک ، انجام این تحقیق ، از ابعاد گوناگون دارای اهمیت و ضرورت بسیار بوده است. زیرا از یک سو، علاوه بر ایجاد علاقه مندی در دانش‌آموزان پایه اول دبستان فاطمیه قم به درس قرآن ، میزان فعالیت و مهارت آنان در روخوانی ، روان خوانی ، قرائت و حفظ آیات ، پیام ها و داستان های قرآنی را افزایش می داد و از دیگر سو، موفقیت دانش‌آموزان در یادگیری دیگر دروس( قرائت فارسی ، جمله نویسی ، املا و غیره ) را نیز امکان پذیر می ساخت. بنابراين ، اقدام پژوه برآن گرديد تا با استعانت از خداوند متعال و استفاده از نقطه نظرات همکاران و اساتيد فن و هم چنین بهره مندي از روش هاي گوناگون ، ميزان علاقه مندي دانش‌آموزان خود را به درس قرآن و فعاليت‌هاي مربوط به آن افزايش دهد. توضيحات تکميلي در خصوص چگونگي انجام اين طرح به تفکيک ، در قالب شاخص‌ها و مؤلفه هاي گوناگون ، در ادامه تحقيق آمده است. بیان مسأله بیان مسأله (Problem ) عبارت از توضیح ابعاد گوناگون مسأله ای است که محقق با آن مواجه گردیده و شامل توصیف وضع موجود ، همراه با بیان اهمیت و ضرورت حل آن می باشد.( سیف اللهی ، 1384 : 95) اینجانب اعظم زارع با میزان تحصیلات کارشناسی در رشته آموزش ابتدایی و 15 سال سابقه ی خدمت ، در سال تحصیلی 89-88 با سمت آموزگار ، در پایه اول دبستان دخترانه فاطمیه (1) ، مشغول به انجام وظیفه بودم. این آموزشگاه در ناحیه 2 قم واقع گردیده و دارای 18 کلاس می باشد. در سال تحصیلی یاد شده ، دارای 500 نفر دانش آموز در پایه های گوناگون بوده است که 22 نفر از همکاران فرهنگی در آن مشغول به کار بوده اند. نکته ی دیگر، در خصوص وضعیت خانواده های دانش‌آموزان دبستان یاد شده می باشد که از نظر اقتصادی و فرهنگی و هم چنین میزان سواد ، در وضعیت خوبی قرار نداشتند. بر این اساس ، دانش‌آموزان کلاس اینجانب نیز با فراوانی 28 نفر، از این قاعده مستثنی نبوده و دارای وضعیت خانوادگی مشابه با دیگر دانش‌آموزان این آموزشگاه بودند. بدون شک ، پایه اول دبستان ، در شکل گیری شخصیت انسان ، از اهمیت بسزایی برخوردار است. حال چنان‌چه در این پایه ، روش های مورد استفاده در تعلیم و تربیت دانش‌آموزان ، برگرفته از آیات قرآنی و روایات اسلامی باشد ، اثر بخشی آن در نوع گفتار و رفتارآنان ، همواره پایدار و ماندگار است. گواه این ادعا نیز، فرمایش نورانی امیر مؤمنان ، علی(ع) است که می فرماید: یادگیری علم و دانش در کودکی ، همانند حکاکی بر روی سنگ است.(حیدری ابهری ، 1387 : 40) اینجانب ، در اوایل سال تحصیلی یاد شده ، با مشاهده ی رفتار دانش‌آموزان کلاس خود در ساعات قرآن و پرداختن به گفتگوی صمیمی و دوستانه با آنان در خصوص اهمیت و ضرورت توجه به درس قرآن و هم چنین مشورت و تبادل نظر با مربی پیش دبستانی دانش‌آموزان و حتی گفتگو با برخی از اولیای آنان ، متوجه شدم که به جز تعداد اندکی از دانش‌آموزان کلاس ، بیش تر آنان نسبت به درس قرآن و فعالیت های مربوط به آن علاقه ی چندانی از خود نشان نمی دهند! بر این اساس ، همواره این موضوع ذهن مرا به خود مشغول ساخته بود که چرا اغلب دانش‌آموزان کلاس ، در هنگام پخش نوار و یا لوح فشرده ی قرآنی ، با دقت به آن گوش نمی کنند؟چرا بیشتر آنان ، نسبت به درک معانی و حفظ سوره های کوتاه قرآن ، بی تفاوتند؟ و چرا اکثرآنان ، در پرداختن به دیگر فعالیت های قرآنی ، علاقه ی چندانی از خود نشان نمی دهند؟ و به طور کلی ، چرا فراوانی دانش‌آموزان علاقه مند به هر یک از فعالیت‌های قرآنی در کلاس اینجانب ، از مجموع انگشتان دست ، تجاوز نمی کند؟! در واقع مسأله و سؤال اساسی این بود که ، چگونه می توانم سطح علاقه مندی دانش‌آموزان خود را در پایه اول دبستان فاطمیه قم ، به درس قرآن ارتقا بخشم؟ به عبارت روشن تر، با استفاده از چه روش هایی می توانم میزان علاقه مندی آنان را به درس قرآن و فعالیت های مربوط به آن افزایش دهم؟ بنابراین ، در تحقیق حاضر که از نوع پژوهش در عمل ( (Action Research بوده است. اقدام پژوه در پی آن بود تا با استفاده از روش های معتبر علمی به جمع آوری داده ها و اطلاعات ( (Data and Information لازم با هدف دست یابی به راه حل های مورد نیاز برای حل مسأله پرداخته ، تا پس از انتخاب و اعتبار بخشی مناسب ، به اجرای آن ها بپردازد. لازم به ذکر است که در این تحقیق ، پژوهشگر علاوه بر استفاده از رهنمودهای ارزشمند صاحب نظران و اساتید فن و هم چنین مشارکت و نقادی همکاران گرامی ، از نقطه نظرات دانش‌آموزان کلاس و حتی اولیای آنان نیز بهره مند گردیده است. توصیف وضع موجود ( شواهد 1) توصیف وضع موجود ( Status Description ) یا شواهد 1، بخش مهمی از بیان مسأله است که به تبیین و توصیف وضع موجود از نظر محقق می پردازد که بیانگر وضع نامطلوبی است.( سیف اللهی، 1384: 95) از این رو ، در اوایل سال تحصیلی 89-88 پژوهشگر ... ضمن مشاهده نامحسوس رفتار و فعالیت‌های قرآنی دانش‌آموزان کلاس (پیوست شماره 19) و هم‌چنین نظر سنجی کتبی (پیوست شماره20) و انجام مصاحبه با آنان و حتی اولیای مربوطه و تبادل نظر با مربی پیش دبستانی سال گذشته شاگردان کلاس ، متوجه عدم علاقه مندی بیش تر آنان به درس قرآن گردید که توصیف آن در قالب شاخص های کیفی وضع موجود آمده است. الف. شاخص های کیفی[1] وضع موجود 1.بیش تر دانش‌آموزان در ساعات قرآن ، یا با هم صحبت می کردند و یا بی مورد برای بیرون رفتن از کلاس اجازه می گرفتند. 2.آیه های قرآن را در هنگام استفاده از نوار به صورت منظم ، هم خوانی نمی کردند. 3.برخی از دانش‌آموزان در ساعات قرآنی ، غیبت های بی مورد ویا غیر موجه داشتند. 4.تمایل چندانی به گوش دادن عبارت ها ، پیام ها و مفاهیم ساده قرآنی از خود نشان نمی دادند. 5.به خواندن و حفظ سوره های کوتاه قرآن علاقه ای نشان نمی دادند. 6.با انجام وضو و هم چنین اصول و آداب احترام به قرآن نا آشنا بودند. 7.با عناوین کتاب های داستان قرآنی نا آشنا بودند. 8.در تمیز نگه داشتن کتاب قرآن چندان کوشا نبودند. 9.کاملاً با گنجینه ی احادیث و پیام های قرآنی ناآشنا بودند. 10. در اجرای نمایش ، به ویژه نمایش های قرآنی، مهارت کافی را نداشتند. 11. برخی از اولیای دانش‌آموزان ، از عدم علاقه مندی فرزندشان به درس قرآن و فعالیت های مربوط به آن ، اظهار نارضایتی می کردند. ب. شاخص‌های کمّی[2] وضع موجود در اوایل سال تحصیلی یاد شده ، پس از مشاهده ی نامحسوس رفتار دانش‌آموزان کلاس و طرح پرسش‌های گوناگون از آنان (گفتگوی صمیمی و پرسش نامه نظر سنجی) و هم چنین تبادل نظر با اولیای مربوطه و مربی پیش دبستانی سال گذشته شاگردان ، متوجّه شدم که از مجموع 28 نفر از دانش‌آموزان کلاس ، 3 نفر (71/10درصد) علاقه مند به حفظ سوره‌های کوتاه قرآن ، 1 نفر (57/3 درصد) علاقه مند به درک معانی سوره‌ها ، 6 نفر (42/21درصد) علاقه مند به قرائت قرآن ، 10 نفر (71/35درصد) علاقه مند به داستان‌های قرآنی ، 2 نفر (14/7درصد) علاقه مند به گوش دادن نوار قرآن و6 نفر(42/21درصد) نیز غیرعلاقه‌مند به فعالیت های قرآنی بودند. جدول شماره 1 : جدول فراوانی درصد دانش‌آموزان علاقه مند به حفظ سوره‌های کوتاه قرآن، درک معانی سوره‌ها، قرائت قرآن، داستان‌های قرآنی، علاقه مند به گوش دادن نوار قرآن و غیر علاقمند به فعالیت‌های قرآنی نسبت به کل کلاس در اوایل سال تحصیلی 89-88 مؤلفه‌ها فراوانی علاقه مند به حفظ سوره‌های کوتاه قرآن علاقه مند به درک معانی سوره‌ها علاقه مند به قرائت قرآن علاقه مند به داستان‌های قرآنی علاقه مند به گوش دادن نوار قرآن غیرعلاقه مند به فعالیت‌های قرآنی کل دانش‌آموزان کلاس مطلق 3 1 6 10 2 6 28 درصدی 71/10 57/3 42/21 71/35 14/7 42/21 100 کل دانش‌آموزان علاقه مند به حفظ سوره ها علاقه مند به درک معانی علاقه مند به قرائت قرآن در این قسمت نمودار رسم شده بود! علاقه مند به داستان های قرآنی علاقه مند به گوش دادن نورقرآن غیر علاقه مند به فعالیت قرآنی جدول و نمودار شماره 1 نشان می دهد که فراوانی دانش‌آموزان علاقه مند به حفظ سوره های کوتاه قرآن ، درک معانی سوره ها ، قرائت قرآن ، داستان های قرآنی و علاقه مندان به گوش دادن نوار قرآن نسبت به کل کلاس بسیار ناچیز و اندک بوده است. ضمن آن که ، فراوانی دانش‌آموزان غیر علاقه مند به فعالیت های قرآنی هم قابل توجه و تأمل است. اهداف تحقیق هدف (Aim ) عبارت است از دور نمایی ذهنی از موقعیت مطلوبی که محقق در نظر دارد تا با فعالیتی که انجام می دهد ، آن موقعیت را در عالم واقع پیدا کند.(سیف اللهی ، 1384 : 89) با توجه به تعریف یاد شده ، هدف اصلی و اهداف اختصاصی این تحقیق ، به شرح زیر بوده است : الف: هدف کلی[3] : افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان پایه اول دبستان فاطمیه قم به درس قرآن و فعالیت های مربوط به آن ب. اهداف اختصاصی[4] : 1. آشنا کردن دانش‌آموزان با قرآن کریم به عنوان کتاب الهی و آسمانی؛ 2. آشنا نمودن دانش‌آموزان با آداب قرائت قرآن و چگونگی احترام به آن؛ 3. ایجاد عادت در دانش‌آموزان به گوش کردن با دقت به نوار‌ها ویا لوح های فشرده ی قرآنی؛ 4. توان مند سازی دانش‌آموزان در قرائت قرآن ، رو خوانی و روان خوانی آن؛ 5. ایجاد عادت در دانش‌آموزان ، به شنیدن ، خواندن و یا درک مفاهیم ساده ، پیام ها و داستان های قرآنی؛ 6. آشنا کردن دانش‌آموزان با رسم الخط قرآنی و ایجاد عادت در آنان به رو خوانی آن به صورت شمرده و آرام؛ 7. ترغیب دانش‌آموزان به حفظ سوره های کوتاه قرآنی؛ 8. آشنا کردن دانش‌آموزان با معانی برخی از کلمات ساده و عبارت های کوتاه قرآنی؛ 9. ایجاد شور و نشاط در کلاس قرآن ، همراه با جذاب کردن آن برای دانش‌آموزان. گردآوری داده ها و اطلاعات برای ارایه راه حل‌ها گرد آوری داده ها و اطلاعات ، مرحله ای از اقدام پژوهی است که در آن ، محقق جهت پیدا کردن یک یا چند راه حل ، با هدف تبدیل وضع موجود به وضع مطلوب تلاش می کند.( سیف اللهی ، 1384 : 120) بر این اساس، اقدام پژوه به منظور دست یابی به راه حل های مسأله ، به جمع آوری داده ها و اطلاعات با استفاده از روش‌های علمی پرداخته است که توضیح آن بدین شرح می باشد : الف. مشاهده مشاهده ( Observation ) یکی از مؤثرترین و کاربردی‌ترین روش‌های جمع آوری اطّلاعات از کلاس درس است.( ساکی ، 1383 : 206) به عبارت دیگر ، مشاهده عملی است که پژوهشگر در آن برای کشف علل بعضی از امور ، از قوّه ی دید خود استفاده می کند.( سیف اللهی ،1384 :121) از این رو ، اقدام پژوه به لحاظ حضور در کلاس و ارتباط مستقیم با دانش‌آموزان و محیط پیرامون آن‌ها ، برخی از اطّلاعات خود را از طریق مشاهده به دست آورده است. به این صورت که گاهی از صفحه ی سفیدی ، برای مشاهده استفاده کرده و نکات کلیدی را یادداشت می نمود.گاهی هم از فرم مشاهده استفاده می کرد. ملاک‌های این فرم از قبل توسط اقدام پژوه با توجه به اهداف مورد نظر تنظیم گردیده بود و ایشان هنگام مشاهده ی نا محسوس رفتار دانش‌آموزان ، موارد مورد نظر را نشانه گذاری می کرد. (پیوست شماره19) نمونه موارد مورد نظردر فرم مشاهده : 1. در زنگ قرآن با نشاط است. 2. در همخوانی سوره‌ها مشارکت دارد. ب. پرسش نامه پرسش نامه (Questionnaire) یکی از ابزار های رایج پژوهش و روش مستقیم برای کسب داده های تحقیق است. ( سرمد و همکاران ، 1385 :141) به همین منظور اقدام پژوه با توجه به نیاز و اهداف مورد نظر در این تحقیق، دو نوع پرسش نامه را تدوین نمود. نوع اول ، پرسش نامه بسته پاسخ ، ویژه دانش‌آموزان پایه اول بود که برای جذاب کردن آن از تصاویر برای پاسخگویی استفاده گردید.(پیوست شماره20) نوع دوم ، پرسش نامه ی باز پاسخ بوده است که پاسخگویان می‌توانستند به صورت تشریحی به پرسش‌های ارایه شده پاسخ دهند ،که این پرسش نامه برای 20 نفر از همکاران محترم و تمامی اولیای گرامی تهیه شده بود. (پیوست شماره23) نمونه پرسش‌ ، ویژه دانش‌آموزان : از خواندن قرآن لذّت می‌بری؟ نمونه پرسش ، ویژه همکاران محترم و اولیای گرامی: به عقیده ی شما با استفاده از چه روش هایی می توان میزان علاقه مندی دانش‌آموزان پایه اول دبستان را به درس قرآن و فعالیت های مربوط به آن افزایش داد؟ ج. مصاحبه مصاحبه (Interview ) یکی از ابزارهای جمع آوری داده ها و اطلاعات است که امکان برقراری تماس مستقیم با مصاحبه شونده را فراهم می آورد و با کمک این ابزار می توان به ارزیابی عمیق تر درک ها ، نگرش ها ، علایق و آرزوهای مصاحبه شوندگان پرداخت.( سرمد و همکاران ، 1385: 149) از این رو، پژوهشگر ضمن مصاحبه با 20 نفر از همکاران حاضر در آموزشگاه و هم چنین اغلب اولیای دانش‌آموزان و حتی تمامی فراگیران کلاس ، به جمع‌آوری داده ها و اطلاعات مورد نظر پرداخت و به منظور بهره مندی بیش تر از نظرات و جلوگیری از اتلاف وقت ، از ضبط صوت نیز استفاده گردید. سؤالات مطرح شده در مصاحبه عبارت بودند از: 1.به نظر شما با استفاده از چه روش هایی می توان زنگ قرآن دانش‌آموزان پایه اول دبستان را با نشاط نمود؟ 2.برای جذاب کردن آموزش درس قرآن دانش‌آموزان پایه اول دبستان ، چه راهکارهایی را پیشنهاد می کنید؟ 3.به نظر شما با استفاده از چه روش هایی می توان دانش‌آموزان پایه اول دبستان را به درک مفاهیم قرآنی ، قرائت و حفظ سوره ها علاقه مند نمود؟ د. بررسی پرونده های تحصیلی دانش‌آموزان اقدام پژوه با استفاده از یادداشت‌ها و نوشته‌های مربی پیش دبستانی سال گذشته دانش‌آموزان کلاس ، بررسی پوشه کار ،کارنامه ی تحصیلی و دفتر حضور و غیاب آنان ، داده ها و اطّلاعات لازم را در خصوص میزان علاقه مندی دانش‌آموزان کلاس به درس قرآن و فعالیت های مربوط به قرآن جمع آوری نمود. نمونه یادداشت‌های مربی پیش دبستانی: 1. زهرا سر کلاس قرآن با دوستانش صحبت می‌کند. 2. مینا به همخوانی سوره‌ها تمایلی نشان نمی‌دهد. 3. حدیثه در زنگ قرآن غیبت‌های زیادی دارد. Students Educational Record . 1 پیشینه و یافته های دیگران بررسی پیشینه (Background ) و یافته های دیگران ، معمولاً نقدی از دانش موجود درباره موضوع پژوهش است که اگر به درستی صورت گیرد به بیان مسئله کمک می کند و یافته های تحقیق را به پژوهش های قبلی متصل می سازد.( سرمد و همکاران ، 1385 : 54) علاوه بر این ، با بررسی پیشینه تحقیق می توان از روش های مورد استفاده درتحقیقات قبلی آگاه شد و به نقاط قوت و ضعف آن ها پی برد. تا از این طریق پژوهشگر نارسایی های احتمالی روش های مشهود در پژوهش های قبلی را منظور داشته و در تدوین و اجرای تحقیق خود آن را برطرف کند. (همان: 56) بر این اساس ، اقدام پژوه ، نتایج بررسی و مطالعات خود در خصوص پیشینه و یافته های دیگران را در دو بخش نظری و عملی ارایه نموده است. الف: پیشینه ی نظری ضرورت توجه انسان به قرآن و الهام گرفتن از آن در روش و منش زندگی چنان است که خود قرآن در این زمینه می فرماید : « هر چقدر امکان دارد ، قرآن بخوانید.»[2] ( مزمل / 20) این در حالی است که پیامبر اسلام (ص) نیز در این باره فرموده اند : « قرآن را بخوانید ، بدان عمل کنید و از آن دور نشوید.»[3] ( پاینده ، 1376 : 234) و در جای دیگر حضرتش می فرماید : « بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و آموزش دهد.»[4] (همان : 473) علاوه بر این پیامبر اکرم (ص) در خصوص اهمیت آموزش قرآن به کودکان و فرزندان می فرماید : کودکان و فرزندانتان را به سه چیز تربیت کنید که یکی از آن سه ، قرائت قرآن است.( مروجی طبسی ، 1383 : 196) از دیگر سو، حضرت علی(ع) نیز فرزندش امام حسن(ع) را این چنین به قرآن سفارش می فرمود : خدا را خدا را ، درباره قرآن. مبادا دیگران در یادگیری و فهم قرآن بر شما پیشی بگیرند. ( همان : 191) اما در بین مؤلفان و نویسندگان نیز ، فراوانند کسانی که در خصوص ضرورت یادگیری قرآن از سوی همگان و به ویژه آموزش آن به کودکان ، مطالب ارزشمندی را به رشته تحریر درآورده اند ، که در زیر به برخی از آنان اشاره می گردد : ارکانی بهبهانی (1379) در کتاب ارزشمندی تحت عنوان : «تربیت فرزندان در اسلام » ضمن پرداختن به ابعاد گوناگون تربیت فرزندان از دیدگاه اسلام ، در بخشی از این کتاب که مربوط به ضرورت آموزش قرآن به کودکان می باشد ، آورده است : آموختن قرآن به فرزندان ، از وظایف والدین ، به ویژه پدران به فرزندان است. زیرا کودک باید از همان ابتدا به قرآن احترام بگذارد ، آن را بخواند و با آن مأنوس باشد. نویسنده در ادامه ، به بیان احادیث و روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و ائمه معصومین (ع) پرداخته است که حاکی از وظیفه ی سنگین والدین در خصوص آموزش قرآن به فرزندان می باشد. مروجی طبسی (1383) نیز در کتاب جامعی با عنوان « حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت(ع) » مطالبی را در هفت فصل ، مرتبط با موضوع یاد شده ارایه نموده است. ایشان در فصل پنجم از این کتاب که مربوط به پرورش ایمان و مذهب در فرزندان می باشد ، به عناوینی هم چون : ضرورت آموزش قرآن به کودکان ، پاداش آموزش قرآن به کودکان ، تشویق معلم قرآن و تشویق کودکان به تلاوت قرآن پرداخته و در هر بخش نیز احادیث و روایات ارزشمندی را مرتبط با موضوع یاد شده ارایه نموده است. ب. پیشینه عملی در این بخش به برخی از عناوین، یافته ها و نتایج تحقیقات میدانی و پژوهش های در عمل اشاره می گردد. 1.اسماعیلی(1386) در پژوهشی میدانی تحت عنوان « بررسی علل مهجوریت قرآن از دیدگاه دانش‌آموزان دختر شهر تویسرکان » پس از بحث در خصوص اهمیت و ضرورت پرداختن به درس قرآن در مدارس ، در رابطه با چگونگی حل این مسأله از دیدگاه دانش‌آموزان ، چنین آورده است که آنان معتقدند : نه تنها عوامل انسانی در مدرسه مانند : معلمان و مربیان ، بلکه استفاده از روش های نوین تدریس قرآن و شیوه های ارزشیابی از آن نیز در افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان به قرآن و رفع مهجوریت از آن در مدارس بسیار مؤثر می باشد. علاوه بر این، آنان به صراحت اظهار داشته اند که ، نقش وسایل کمک آموزشی شامل : رسانه های دیداری و شنیداری و نرم‌افزارهای قرآنی در افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان به قرآن و زدودن غبار مهجوریت از آن در مدارس ، حتی بیش تر و مؤثرتر از کتاب ها و مجلات مذهبی می‌باشد. 2.بنی حسن (1386) در تحقیق میدانی ارزشمندی با عنوان « بررسی علل مهجوریت قرآن در آموزش و پرورش از دیدگاه معلمان ابتدایی ناحیه یک قم » هدف از انجام این تحقیق را شناسایی علل مهجوریت قرآن و راه‌های برون رفت از آن و پاسخ گویی به سؤالات زیر می داند : · وضعیت فعلی برنامه ریزی درس قرآن در دوره ی ابتدایی چگونه است؟ · آیا معلمان دوره ی ابتدایی از مهارت های کافی در تدریس قرآن برخوردارند؟ · نقش همکاری خانواده، مدرسه و دیگر عوامل محیطی در تدریس قرآن چیست؟ در تحقیق یاد شده ،که روش آن توصیفی و جامعه ی آماری آن شامل تمامی معلمان ابتدایی ناحیه یک قم با حجم نمونه 300 نفر(150 نفر زن و 150 نفر مرد) بوده است. ابزار آن نیز پرسش نامه محقق ساخته شامل 3 سؤال اطلاعات زمینه ای ، 17 سؤال بسته پاسخ و یک سؤال باز پاسخ بوده است. با توجه به نتایج تحقیق ، پژوهشگر در خصوص علل مهجوریت قرآن در مدارس ناحیه یک قم ، چنین آورده است : · عدم مهارت کافی معلمان در تدریس قرآن ، به خصوص در زمینه ی استفاده از جنبه های هنری؛ · عدم تخصیص منابع مالی کافی جهت تهیه وسایل آموزشی و کمک آموزشی؛ · عدم هماهنگی و نبود آموزش کافی برای خانواده ها در رابطه با درس قرآن؛ · عدم توجه کافی به قرآن پیش دبستان. در پایان تحقیق نیز پژوهشگر، علاوه بر موارد یاد شده ، چندین راهکار عملی جهت رفع مهجوریت قرآن در مدارس ارایه نموده است. 3.عباسی (1386) در اقدام پژوهی تحت عنوان « راهکارهای افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان پایه اول دبستان ائمه اطهار(ع) به درس قرآن و انس با آن » که بر روی نمونه ای با حجم33 نفر از دانش‌آموزان پایه اول دبستان یاد شده واقع در ناحیه 3 قم صورت پذیرفته ، در پی دست یابی به این اهداف بوده است که : میزان علاقه‌مندی دانش‌آموزان را به درس قرآن و انس با آن افزایش دهد. به گونه ای که ، نه تنها به حفظ ، خواندن و درک‌معانی آن علاقه مند شوند که ، انگیزه ی تمیز و مرتب نگه داشتن کتاب و دفتر قرآن نیز در آنان افزایش یابد. هم‌چنین ، از پیام های قرآنی به عنوان « درسهای قرآن» درگفتار و کردار خود استفاده کنند. به گوش دادن قرآن از طریق نوار علاقه مند شوند و سوره ها وعبارت های قرآنی را زیبا و دلنشین ، هم خوانی کنند. از این رو، پس از اجرای راهکارهای گونان توانسته است ، فراوانی دانش‌آموزان علاقه مند به درس قرآن و انس با آن را به میزان چشم گیری افزایش دهد. در پایان نیز چنین نتیجه‌گیری نموده است که ، دانش‌آموزان را باید از همان سنین کودکی و در دبستان با قرآن و مفاهیم آن آشنا نمود و هم چنین باید ارایه پیام ها و آموزه های قرآنی متناسب با سن کودکان باشد ، به گونه ای که پیام های ارایه شده نه تنها ساده و دارای عبارت کوتاه و موزون باشند که از نظر محتوا نیز عینی ، ملموس و قابل فهم باشند. 4.نادری (1388) در تحقیقی از نوع اقدام پژوهی ، با عنوان « روش های افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان پایه پنجم دبستان محمود تهرانی به انس با قرآن » که حجم جامعه آماری آن 34 نفر از دانش‌آموزان پایه پنجم دبستان یاد شده بوده است ، پس از اجرای راه حل های گوناگون توانسته است فراوانی دانش‌آموزان علاقه مندان به حفظ قرآن را از 1 نفر به 5 نفر، علاقه مندان به قرائت و ترتیل را از 9 نفر به 25 نفر، علاقه مندان به درک معانی و ترجمه آیات را از 2 نفر به 12 نفر، علاقه مندان به یادگیری مفهوم پیام ها و داستان های قرآنی و حفظ آن ها را از 5نفر به 30 نفر و هم چنین علاقه مندان به جمع آوری احادیث و روایات را از 2 نفر در اوایل سال تحصیلی به 15 نفر در اواخر سال تحصیلی افزایش دهد. در پایان نیز به این نتیجه دست یافته است که ، در فرایند تعلیم و تربیت دانش‌آموزان ، نقش انس با قرآن غیر قابل انکار بوده و در پرورش شخصیت آنان بسیار حایز اهمیت است. 5.قدمی (1388) در تحقیقی از نوع پژوهش در عمل تحت عنوان « راهکارهای افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان دبستان صفا به درس قرآن » که بر روی نمونه ای با حجم 400 نفر از دانش‌آموزان آموزشگاه مورد نظر به اجرا در آورده است با بهره مندی از روش های گوناگون و اجرای آن ها توانسته است فراوانی دانش‌آموزان علاقه مند به درس قرآن را از 200 نفر ( 50 درصد) در اوایل سال تحصیلی به 300 نفر (75 درصد) در اواخر سال‌تحصیلی افزایش دهد و به این نتیجه دست یابد که کودکان را باید از همان سنین کودکی و دبستانی با قرآن و پیام‌های آن آشنا نمود. 6.صادقی (1388) در اقدام پژوهی با عنوان « راهکارهای علاقه مندسازی دانش‌آموزان به شرکت فعال در کلاس های قرآنی مدرسه » که بر روی نمونه ای با حجم 130 نفر از دانش‌آموزان صورت پذیرفته است ، هدف از انجام پژوهش خود را ، علاقه مند کردن دانش‌آموزان مدرسه به مشارکت فعال در فعالیت های قرآنی یاد کرده و با اجرای راهکارهای گوناگون و تحمل سختی های بسیار توانسته است فراوانی دانش‌آموزان علاقه مند به مشارکت در فعالیت های قرآنی مدرسه را در پایه اول ، از 64 درصد به 97 درصد ، در پایه دوم از 73 درصد به 91 درصد ، در پایه سوم از 66 درصد به 100 درصد و در پایه چهارم از 68 درصد به 100 درصد و هم چنین علاقه‌مندان در پایه پنجم را از 66 درصد در اوایل سال تحصیلی به 91 درصد در اواخر سال تحصیلی افزایش دهد. در پایان نیز به این نتیجه دست یافته است که ، بهترین راه علاقه مند کردن دانش‌آموزان به مشارکت فعال در برنامه‌های قرآنی مدرسه، تأکید بر یاددهی و یادگیری درس قرآن از طریق پرداختن به مفاهیم و پیام های قرآنی ، تشکیل نمایشگاه قرآنی در مدرسه و برگزاری کلاس قرآن در نمایشگاه یاد شده می باشد. 7.محققی (1388) در تحقیقی از نوع پژوهش در عمل تحت عنوان « چگونه توانستم با اجرای طرح های جدید قرآنی در دبستان حضرت ابوالفضل(ع) وضعیت یادگیری درس قرآن دانش‌آموزان را بهبود بخشم؟» که بر روی جامعه ای با حجم 500 نفر از دانش‌آموزان آموزشگاه یاد شده به اجرا در آمده است ، پس از اجرای روش‌های متعدد و متنوع، توانسته است ضعف یادگیری آن ها را در درس قرآن بهبود بخشد. با توجه به یافته های پژوهشی ارایه شده که بیش تر آنان نیز مربوط به سال های اخیر می باشد ، مشاهده می گرددکه به لطف الهی اهتمام خوبی از سوی معلمان نسبت به علاقه مند کردن دانش‌آموزان به درس قرآن به ویژه در دوره دبستان صورت پذیرفته است و این حاکی از آن است که اقدام پژوه ، عنوان مناسبی را برای تحقیق حاضر انتخاب کرده و درمسیر درستی گام برداشته است. امری که شایسته است از سوی تمامی معلمان ، به ویژه آموزگاران پایه اول دبستان ، مورد توجه جدی قرار گیرد. ادبیات موضوع بررسی پیشینه (Background ) و یافته های دیگران ، معمولاً نقدی از دانش موجود درباره موضوع پژوهش است که اگر به درستی صورت گیرد به بیان مسئله کمک می کند و یافته های تحقیق را به پژوهش های قبلی متصل می سازد.( سرمد و همکاران ، 1385 : 54) علاوه بر این ، با بررسی پیشینه تحقیق می توان از روش های مورد استفاده درتحقیقات قبلی آگاه شد و به نقاط قوت و ضعف آن ها پی برد. تا از این طریق پژوهشگر نارسایی های احتمالی روش های مشهود در پژوهش های قبلی را منظور داشته و در تدوین و اجرای تحقیق خود آن را برطرف کند. (همان: 56) بر این اساس ، اقدام پژوه ، نتایج بررسی و مطالعات خود در خصوص پیشینه و یافته های دیگران را در دو بخش نظری و عملی ارایه نموده است. الف: پیشینه ی نظری ضرورت توجه انسان به قرآن و الهام گرفتن از آن در روش و منش زندگی چنان است که خود قرآن در این زمینه می فرماید : « هر چقدر امکان دارد ، قرآن بخوانید.»[2] ( مزمل / 20) این در حالی است که پیامبر اسلام (ص) نیز در این باره فرموده اند : « قرآن را بخوانید ، بدان عمل کنید و از آن دور نشوید.»[3] ( پاینده ، 1376 : 234) و در جای دیگر حضرتش می فرماید : « بهترین شما کسی است که قرآن را بیاموزد و آموزش دهد.»[4] (همان : 473) علاوه بر این پیامبر اکرم (ص) در خصوص اهمیت آموزش قرآن به کودکان و فرزندان می فرماید : کودکان و فرزندانتان را به سه چیز تربیت کنید که یکی از آن سه ، قرائت قرآن است.( مروجی طبسی ، 1383 : 196) از دیگر سو، حضرت علی(ع) نیز فرزندش امام حسن(ع) را این چنین به قرآن سفارش می فرمود : خدا را خدا را ، درباره قرآن. مبادا دیگران در یادگیری و فهم قرآن بر شما پیشی بگیرند. ( همان : 191) اما در بین مؤلفان و نویسندگان نیز ، فراوانند کسانی که در خصوص ضرورت یادگیری قرآن از سوی همگان و به ویژه آموزش آن به کودکان ، مطالب ارزشمندی را به رشته تحریر درآورده اند ، که در زیر به برخی از آنان اشاره می گردد : ارکانی بهبهانی (1379) در کتاب ارزشمندی تحت عنوان : «تربیت فرزندان در اسلام » ضمن پرداختن به ابعاد گوناگون تربیت فرزندان از دیدگاه اسلام ، در بخشی از این کتاب که مربوط به ضرورت آموزش قرآن به کودکان می باشد ، آورده است : آموختن قرآن به فرزندان ، از وظایف والدین ، به ویژه پدران به فرزندان است. زیرا کودک باید از همان ابتدا به قرآن احترام بگذارد ، آن را بخواند و با آن مأنوس باشد. نویسنده در ادامه ، به بیان احادیث و روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و ائمه معصومین (ع) پرداخته است که حاکی از وظیفه ی سنگین والدین در خصوص آموزش قرآن به فرزندان می باشد. مروجی طبسی (1383) نیز در کتاب جامعی با عنوان « حقوق فرزندان در مکتب اهل بیت(ع) » مطالبی را در هفت فصل ، مرتبط با موضوع یاد شده ارایه نموده است. ایشان در فصل پنجم از این کتاب که مربوط به پرورش ایمان و مذهب در فرزندان می باشد ، به عناوینی هم چون : ضرورت آموزش قرآن به کودکان ، پاداش آموزش قرآن به کودکان ، تشویق معلم قرآن و تشویق کودکان به تلاوت قرآن پرداخته و در هر بخش نیز احادیث و روایات ارزشمندی را مرتبط با موضوع یاد شده ارایه نموده است. ب. پیشینه عملی در این بخش به برخی از عناوین، یافته ها و نتایج تحقیقات میدانی و پژوهش های در عمل اشاره می گردد. 1.اسماعیلی(1386) در پژوهشی میدانی تحت عنوان « بررسی علل مهجوریت قرآن از دیدگاه دانش‌آموزان دختر شهر تویسرکان » پس از بحث در خصوص اهمیت و ضرورت پرداختن به درس قرآن در مدارس ، در رابطه با چگونگی حل این مسأله از دیدگاه دانش‌آموزان ، چنین آورده است که آنان معتقدند : نه تنها عوامل انسانی در مدرسه مانند : معلمان و مربیان ، بلکه استفاده از روش های نوین تدریس قرآن و شیوه های ارزشیابی از آن نیز در افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان به قرآن و رفع مهجوریت از آن در مدارس بسیار مؤثر می باشد. علاوه بر این، آنان به صراحت اظهار داشته اند که ، نقش وسایل کمک آموزشی شامل : رسانه های دیداری و شنیداری و نرم‌افزارهای قرآنی در افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان به قرآن و زدودن غبار مهجوریت از آن در مدارس ، حتی بیش تر و مؤثرتر از کتاب ها و مجلات مذهبی می‌باشد. 2.بنی حسن (1386) در تحقیق میدانی ارزشمندی با عنوان « بررسی علل مهجوریت قرآن در آموزش و پرورش از دیدگاه معلمان ابتدایی ناحیه یک قم » هدف از انجام این تحقیق را شناسایی علل مهجوریت قرآن و راه‌های برون رفت از آن و پاسخ گویی به سؤالات زیر می داند : · وضعیت فعلی برنامه ریزی درس قرآن در دوره ی ابتدایی چگونه است؟ · آیا معلمان دوره ی ابتدایی از مهارت های کافی در تدریس قرآن برخوردارند؟ · نقش همکاری خانواده، مدرسه و دیگر عوامل محیطی در تدریس قرآن چیست؟ در تحقیق یاد شده ،که روش آن توصیفی و جامعه ی آماری آن شامل تمامی معلمان ابتدایی ناحیه یک قم با حجم نمونه 300 نفر(150 نفر زن و 150 نفر مرد) بوده است. ابزار آن نیز پرسش نامه محقق ساخته شامل 3 سؤال اطلاعات زمینه ای ، 17 سؤال بسته پاسخ و یک سؤال باز پاسخ بوده است. با توجه به نتایج تحقیق ، پژوهشگر در خصوص علل مهجوریت قرآن در مدارس ناحیه یک قم ، چنین آورده است : · عدم مهارت کافی معلمان در تدریس قرآن ، به خصوص در زمینه ی استفاده از جنبه های هنری؛ · عدم تخصیص منابع مالی کافی جهت تهیه وسایل آموزشی و کمک آموزشی؛ · عدم هماهنگی و نبود آموزش کافی برای خانواده ها در رابطه با درس قرآن؛ · عدم توجه کافی به قرآن پیش دبستان. در پایان تحقیق نیز پژوهشگر، علاوه بر موارد یاد شده ، چندین راهکار عملی جهت رفع مهجوریت قرآن در مدارس ارایه نموده است. 3.عباسی (1386) در اقدام پژوهی تحت عنوان « راهکارهای افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان پایه اول دبستان ائمه اطهار(ع) به درس قرآن و انس با آن » که بر روی نمونه ای با حجم33 نفر از دانش‌آموزان پایه اول دبستان یاد شده واقع در ناحیه 3 قم صورت پذیرفته ، در پی دست یابی به این اهداف بوده است که : میزان علاقه‌مندی دانش‌آموزان را به درس قرآن و انس با آن افزایش دهد. به گونه ای که ، نه تنها به حفظ ، خواندن و درک‌معانی آن علاقه مند شوند که ، انگیزه ی تمیز و مرتب نگه داشتن کتاب و دفتر قرآن نیز در آنان افزایش یابد. هم‌چنین ، از پیام های قرآنی به عنوان « درسهای قرآن» درگفتار و کردار خود استفاده کنند. به گوش دادن قرآن از طریق نوار علاقه مند شوند و سوره ها وعبارت های قرآنی را زیبا و دلنشین ، هم خوانی کنند. از این رو، پس از اجرای راهکارهای گونان توانسته است ، فراوانی دانش‌آموزان علاقه مند به درس قرآن و انس با آن را به میزان چشم گیری افزایش دهد. در پایان نیز چنین نتیجه‌گیری نموده است که ، دانش‌آموزان را باید از همان سنین کودکی و در دبستان با قرآن و مفاهیم آن آشنا نمود و هم چنین باید ارایه پیام ها و آموزه های قرآنی متناسب با سن کودکان باشد ، به گونه ای که پیام های ارایه شده نه تنها ساده و دارای عبارت کوتاه و موزون باشند که از نظر محتوا نیز عینی ، ملموس و قابل فهم باشند. 4.نادری (1388) در تحقیقی از نوع اقدام پژوهی ، با عنوان « روش های افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان پایه پنجم دبستان محمود تهرانی به انس با قرآن » که حجم جامعه آماری آن 34 نفر از دانش‌آموزان پایه پنجم دبستان یاد شده بوده است ، پس از اجرای راه حل های گوناگون توانسته است فراوانی دانش‌آموزان علاقه مندان به حفظ قرآن را از 1 نفر به 5 نفر، علاقه مندان به قرائت و ترتیل را از 9 نفر به 25 نفر، علاقه مندان به درک معانی و ترجمه آیات را از 2 نفر به 12 نفر، علاقه مندان به یادگیری مفهوم پیام ها و داستان های قرآنی و حفظ آن ها را از 5نفر به 30 نفر و هم چنین علاقه مندان به جمع آوری احادیث و روایات را از 2 نفر در اوایل سال تحصیلی به 15 نفر در اواخر سال تحصیلی افزایش دهد. در پایان نیز به این نتیجه دست یافته است که ، در فرایند تعلیم و تربیت دانش‌آموزان ، نقش انس با قرآن غیر قابل انکار بوده و در پرورش شخصیت آنان بسیار حایز اهمیت است. 5.قدمی (1388) در تحقیقی از نوع پژوهش در عمل تحت عنوان « راهکارهای افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان دبستان صفا به درس قرآن » که بر روی نمونه ای با حجم 400 نفر از دانش‌آموزان آموزشگاه مورد نظر به اجرا در آورده است با بهره مندی از روش های گوناگون و اجرای آن ها توانسته است فراوانی دانش‌آموزان علاقه مند به درس قرآن را از 200 نفر ( 50 درصد) در اوایل سال تحصیلی به 300 نفر (75 درصد) در اواخر سال‌تحصیلی افزایش دهد و به این نتیجه دست یابد که کودکان را باید از همان سنین کودکی و دبستانی با قرآن و پیام‌های آن آشنا نمود. 6.صادقی (1388) در اقدام پژوهی با عنوان « راهکارهای علاقه مندسازی دانش‌آموزان به شرکت فعال در کلاس های قرآنی مدرسه » که بر روی نمونه ای با حجم 130 نفر از دانش‌آموزان صورت پذیرفته است ، هدف از انجام پژوهش خود را ، علاقه مند کردن دانش‌آموزان مدرسه به مشارکت فعال در فعالیت های قرآنی یاد کرده و با اجرای راهکارهای گوناگون و تحمل سختی های بسیار توانسته است فراوانی دانش‌آموزان علاقه مند به مشارکت در فعالیت های قرآنی مدرسه را در پایه اول ، از 64 درصد به 97 درصد ، در پایه دوم از 73 درصد به 91 درصد ، در پایه سوم از 66 درصد به 100 درصد و در پایه چهارم از 68 درصد به 100 درصد و هم چنین علاقه‌مندان در پایه پنجم را از 66 درصد در اوایل سال تحصیلی به 91 درصد در اواخر سال تحصیلی افزایش دهد. در پایان نیز به این نتیجه دست یافته است که ، بهترین راه علاقه مند کردن دانش‌آموزان به مشارکت فعال در برنامه‌های قرآنی مدرسه، تأکید بر یاددهی و یادگیری درس قرآن از طریق پرداختن به مفاهیم و پیام های قرآنی ، تشکیل نمایشگاه قرآنی در مدرسه و برگزاری کلاس قرآن در نمایشگاه یاد شده می باشد. 7.محققی (1388) در تحقیقی از نوع پژوهش در عمل تحت عنوان « چگونه توانستم با اجرای طرح های جدید قرآنی در دبستان حضرت ابوالفضل(ع) وضعیت یادگیری درس قرآن دانش‌آموزان را بهبود بخشم؟» که بر روی جامعه ای با حجم 500 نفر از دانش‌آموزان آموزشگاه یاد شده به اجرا در آمده است ، پس از اجرای روش‌های متعدد و متنوع، توانسته است ضعف یادگیری آن ها را در درس قرآن بهبود بخشد. با توجه به یافته های پژوهشی ارایه شده که بیش تر آنان نیز مربوط به سال های اخیر می باشد ، مشاهده می گرددکه به لطف الهی اهتمام خوبی از سوی معلمان نسبت به علاقه مند کردن دانش‌آموزان به درس قرآن به ویژه در دوره دبستان صورت پذیرفته است و این حاکی از آن است که اقدام پژوه ، عنوان مناسبی را برای تحقیق حاضر انتخاب کرده و درمسیر درستی گام برداشته است. امری که شایسته است از سوی تمامی معلمان ، به ویژه آموزگاران پایه اول دبستان ، مورد توجه جدی قرار گیرد. تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها و اطلاعات پس از مشاهده رفتار دانش‌آموزان در کلاس و مصاحبه با آنان و حتی اولیای مربوطه و هم چنین تبادل نظر با مدیر، معاونین و مربی پیش دبستانی سال گذشته دانش‌آموزان کلاس و بررسی مطالب پرسش نامه های جمع‌آوری شده و تجزیه و تحلیل و تفسیرآن ها ، عوامل مؤثر (factors Effective) در ایجاد مسأله ، شناسایی (Recognition)گردیدکه به شرح زیر می باشد: خشک و بی روح بودن کلاس قرآن دانش‌آموزان در پایه پیش دبستانی؛ · سنتی بودن روش آموزش قرآن به دانش‌آموزان در سال گذشته؛ · جایگزین کردن دروس دیگر در ساعت درسی قرآن دانش‌آموزان در دوره پیش دبستانی؛ · عدم تشویق دانش‌آموزان حافظ قرآن در سال گذشته؛ · شرکت ندادن دانش‌آموزان در اجرای مراسم ها و مناسبت های دینی و مذهبی آموزشگاه در دوره ی پیش‌دبستانی؛ · عدم توجه و بی اهمیتی اولیای دانش‌آموزان به درس قرآن. با توجه به شناسایی عوامل مؤثر در ایجاد مسأله ، پژوهشگر در پی آن بود تا با استفاده از روش های گوناگون ، ضمن برطرف کردن عوامل ایجاد کننده مسأله ، در جهت افزایش میزان علاقه مندی دانش‌آموزان یاد شده به درس قرآن و فعالیت های مربوط به آن نیز گام های بلند و مؤثری بردارد. راه حل های پیشنهادی اقدام پژوه ، پس از گرد آوری اطلاعات لازم از طریق مطالعه ی کتاب های گوناگون [ که بخشی از آن ها در فهرست منابع ارایه شده است ] و هم چنین داده های جمع آوری شده از پرسش نامه ها ، پرونده تحصیلی دانش‌آموزان کلاس ، مشاهدات خود و علاوه بر آن بحث و گفتگو و تبادل نظر با مدیر، معاونین ، همکاران و مربی پیش دبستانی سال گذشته دانش‌آموزان و حتی دیگر مربیان مراکز قرآنی در قالب مصاحبه ، به ارایه موارد یاد شده پرداخته است که شامل راه حل های پیشنهادی( Suggested Solutions ) زیر می باشد : 1. تغییر مکان کلاس درس قرآن در ساعت درسی مربوطه به توصیه‌ی یکی از همکاران برای ایجاد تنوع و جذاب کردن کلاس درس قرآن و حفظ تزئینات آن و پوسترهای نصب شده ، بیت القرآن الکریم آموزشگاه با اجازه مدیر محترم مرتّب شده و اختصاص به زنگ قرآن داده شود. 2. استفاده از سیستم رایانه و ویدئو پروژکشن در آموزش درس قرآن به پیشنهاد یکی از همکاران ، برای افزایش یادگیری و آموزش بهترقرآن ، می‌توان در هنگام تدریس از وسایل یاد شده استفاده نمود. 3. برگزاری مراسم جشن قرآن به پیشنهاد اولیای گرامی ، کتاب‌های قرآن درسی کادو شده ، هدایایی تهیه شود و در روز برگزاری جشن قرآن ، این هدایا به همراه کتاب قرآن درسی به دانش‌آموزان اهدا گردد. 4. برگزاری مسابقات حفظ و قرائت قرآن همراه با معنی آن و اهدا جایزه ی ویژه به حافظان و قاریان قرآن به توصیه یکی از همکاران برگزاری مسابقات قرآنی هم باعث ایجاد رقابت صحیح در بین دانش‌آموزان می‌گردد و هم انگیزه ی آنان را برای یادگیری بهتر قرآن افزایش می دهد. 5. قرائت سوره های کوتاه و بخشی از آیه الکرسی توسط دانش‌آموزان همه روزه در شروع ساعت اولیه کلاس به توصیه برخی از همکاران محترم ، خواندن سوره‌ها و آیه الکرسی در ابتدای هر روز به مدت 10 دقیقه ، هم باعث یادگیری و حفظ سوره‌ می‌شود هم موجب متبرّک شدن کلاس در آن روز به آیات نورانی قرآن می‌شود که بهتر است ، آموزگار مورد دوم را برای دانش‌آموزان توضیح دهد تا آنان نیز با اعتقادات دینی و مذهبی آشنا شوند. 6. قرائت قرآن توسط دانش‌آموزان به صورت گروهی در مراسم ها و مناسبت های گوناگون آموزشگاه به توصیه یکی از اولیا ، همخوانی قرآن توسط دانش‌آموزان باعث زیباشدن صوت آنان شده ، شرکت در مراسم ها و مناسبت های مختلف آموزشگاه نیز موجب افزایش اعتماد به نفس فراگیران می‌گردد. 7. خواندن کتاب داستان های قرآنی برای دانش‌آموزان توسط آموزگار یا یکی از خود فراگیران به پیشنهاد چند تن از همکاران ، در خواندن داستان‌های قرآنی باید توجه داشت ، داستان‌هایی خوانده شود که با روحیات کودکان و میزان درک آنان مطابقت داشته ، از خواندن و بیان داستان‌هایی که درک آن برای کودکان مشکل می باشد ویا از میان داستان‌هایی که در مورد عذاب‌ الهی بوده و موجب خدشه‌دار شدن روحیّات لطیف آنان می‌گردد ، خودداری شود. 8. دیدار و آشنایی دانش‌آموزان با قاریان قرآن به توصیه یکی از مربیان قرآن ، دیدار با قاریان قرآن می‌تواند انگیزه‌ای برای افزایش علاقه‌مندی دانش‌آموزان به درس قرآن ، باشد. 9. اجرای نمایش بر اساس داستان های قرآنی توسط دانش‌آموزان به نظر یکی از همکاران اجرای نمایش توسط دانش‌آموزان ، با داشتن یک راوی و چند بازیگر، علاوه بر علاقه‌مندی آن‌ها به داستان‌های قرآنی ، باعث فرا گرفتن نکات اخلاقی و پیام‌های قرآنی فراوانی می‌شود. 10. تهیه و ارایه کتاب های داستان قرآنی به دانش‌آموزان به پیشنهاد اولیا ، چند کتاب داستان قرآنی تهیه شده و در اختیار دانش‌آموزان قرار گیرد. 11. نصب پوستر های زیبا از عبارت ها و سوره های قرآنی در کلاس قرآن یکی از راه‌های انتقال اطلاعات از حافظه‌ی کوتاه مدت به حافظه‌ی دراز مدّت تکرار مطالب آموخته‌شده‌است. (سیف ، 1376 : 36) 12. اجرای بازی با کلمات و عبارت های قرآنی برای دانش‌آموزان کلاس به توصیه یکی از همکاران ، از آن‌جایی که یادگیری همراه با بازی بهتر صورت می‌گیرد ، کلمات و عبارت‌های قرآنی و معنی هریک از آن ها روی کارت‌هایی نوشته شده و در فرصت‌های مناسب مورد استفاده‌ قرار‌گیرد. 13. استفاده از نمودار آموزشی قرآن برای تشویق دانش‌آموزان به پیشنهاد یکی از اولیا ، نمودار زیبایی به نام شکوفه‌های بهشت ویژه درس قرآن تهیه شده و روی دیوار بیت‌القرآن الکریم آموزشگاه نصب گردد. 14. فراهم ساختن امکان مشارکت دانش‌آموزان همراه با آموزگار خود در برنامه نماز جماعت آموزشگاه به توصیه معاون پرورشی آموزشگاه ، شرکت کردن دانش‌آموزان در نماز جماعت به همراه آموزگار، می‌تواند در آنان برای خواندن نماز، انگیزه بیش تری ایجاد کند. 15. خواندن اشعار و سرود های قرآنی برای دانش‌آموزان به پیشنهاد دانش‌آموزان ، برای با نشاط کردن زنگ قرآن ، شعرهای قرآنی مانند : خورشید قرآن و غیره در کلاس خوانده شود. 16. استفاده از نشانگرهای زیبا برای خط بری عبارت های قرآنی ( ترجیحاً دست ساخته دانش‌آموزان) به پیشنهاد چند تن از اولیای گرامی ، استفاده از نشانگر برای تمرکز حواس بیشتر، مؤثر می‌باشد و اگر دانش‌آموزان خودشان آن را درست کنند بهتر است. 17. استفاده از نوارها و لوح های فشرده ی قرآنی، شامل تصاویر و داستان های مربوطه در فرایند تدریس قرآن برخی از همکاران معتقد بودند که تهیه ی نوارها و لوح های فشرده قرآنی جهت استفاده ی دانش‌آموزان در منزل نیز جذابیت خاصی دارد و در یادگیری آنان تأثیر بسزایی دارد و حتی اولیا نیز می‌توانند در این آموزش سهیم بوده و خودشان هم سوره‌ها و معانی آن را یاد بگیرند. 18. استفاده از لباس و پوشش های رنگی شاد و مناسب توسط آموزگار و دانش‌آموزان کلاس در زنگ قرآن به توصیه چندتن از اولیا ، استفاده از پوشش های رنگی شاد و مناسب باعث ایجاد شور و نشاط بیشتری در دانش‌آموزان می گردد. 19. استفاده از تاج گل برای دانش‌آموزان در ساعات قرآن به پیشنهاد یکی از همکاران ، استفاده از تاج گل در زنگ قرآن باعث تنوع و جذابیّت برای دانش‌آموزان می‌شود. 20. نصب نوار چسب با عرض مناسب بر روی آیات و عبارت های کتاب قرآن دانش‌آموزان به توصیه یکی از اولیا ، چسب زدن روی سوره‌های کتاب قرآن باعث می‌شود که اگر دانش آموزی احیاناً وضو نداشت مستقیماً دست روی سوره نگذارد ، این امر موجب توجه بیشتر آنان به آداب خواندن قرآن می‌شود. 21. استفاده از عطر و دیگر مواد خوش بو کننده در کلاس درس قرآن 22. پذیرایی از دانش‌آموزان درکلاس درس قرآن به پیشنهاد اولیای گرامی برای هر زنگ قرآن ، میوه یا شکلات تهیه شده و از دانش‌آموزان پذیرایی شود. 23. تدریس قرآن به دانش‌آموزان به زبان های فارسی، عربی و انگلیسی به پیشنهاد یکی از همکاران ، آموزش انگلیسی سوره‌ها و شعر آن باعث جذابیت و علاقه بیشتر دانش‌آموزان به قرآن می‌شود. 24. آموزش مهارت های زندگی به دانش‌آموزان با استفاده از پیام های قرآنی و روایات اسلامی به پیشنهاد یکی از همکاران ، با کاربرد پیام‌ها و آموزه‌های قرآنی در زمان‌های مناسب ، دانش‌آموزان درمی‌یابند که لازمه ی داشتن زندگی خوب و مفید ، عمل به دستورات قرآن می باشد. 25. استفاده از نوارها و لوح های فشرده قاریان در کلاس درس قرآن 26. توصیه به دانش‌آموزان جهت تماشای قرائت های زیبای قاریان، پخش شده از شبکه قرآن سیمای جمهوری اسلامی ایران. به پیشنهاد یکی از همکاران تنظیم برنامه‌ای برای گوش دادن هماهنگ به صوت قاریان و بحث و گفتگو درکلاس درباره‌ی ایشان باعث ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان به قرائت قرآن با صوت می شود. انتخاب راه حل ها بدون شک ، میزان موفقیت و تغییری که در وضعیت موجود حاصل می شود ، بستگی به قدرت و توان اثربخشی (Effectiveness ) راه حل ها دارد و نتیجه بخشی راه حل ها نیز، بستگی به جوانب لازم برای تدارک یک برنامه منظم و صحیح در اجرای اقدام پژوهی دارد. و این امر، مرهون دقت ، درایت ، مهارت و هوشمندی اقدام پژوه می باشد.(سیف اللهی ، 1384 : 132) حال که انتخاب چند راه حل از میان روش های پیشنهادی گوناگون ، نیازمند دقت و درایت خاص می باشد. از این رو، بجا و شایسته است که قبل از انتخاب راه حل ها (Solution Selection) ، نگاهی گذرا بر نظر شورای برنامه ریزی درسی قرآن داشته باشیم . در بخشی از متن نظر این شورا آمده است : ... با توجه به معانی تعلیم و تربیت و نیز خصوصیات روحی و ذهنی کودکان دبستانی ، هر نوع یاددهی و یادگیری باید بر اساس علاقه و پذیرش آنان باشد. بر این اساس ، رویکرد آموزش قرآنی در پایه اول ابتدایی ایجاد علاقه مندی به قرآن و یادگیری آن است. بنابراین ، انجام هر فعالیتی که زمینه ی آشنایی، علاقه و ارتباط کودکان را با قرآن فراهم سازد و موجب علاقه مندی دانش‌آموزان به قرآن و یاد گیری آن شود ، آموزش قرآن در این دوره محسوب می گردد ...(شورای برنامه ریزی درسی قرآنی ، 1385 : 16) از این رو ، اقدام پژوه با دقتی خاص از میان راه حل های پیشنهادی ، برخی از آنان را انتخاب نمود که عبارتند از : 1.توجیه اولیای دانش‌آموزان در ابتدای سال تحصیلی در خصوص اهتمام ویژه آنان به درس قرآن؛ 2.برگزاری جشن با شکوه قرآن در اولین جلسه ی درس آن برای دانش‌آموزان؛ 3.استفاده از بیت القرآن الکریم آموزشگاه در ساعات درس قرآن؛ 4.آموزش رعایت آداب و اصول احترام به قرآن از سوی دانش‌آموزان؛ 5.تهیه و ساخت نشانگرهای زیبا همراه با جا قرآنی مناسب توسط دانش‌آموزان و اولیای آنان؛ 6.تدریس عملی آموزش وضو و نماز به دانش‌آموزان؛ 7.آموزش قرآن به سه زبان (فارسی، عربی و انگلیسی) با استفاده از رایانه ، دیتا و کتاب تدوین شده توسط اقدام پژوه؛ 8.استفاده از لباس و پوشش های رنگی شاد و مناسب در زنگ قرآن همراه با عطر و مواد خوش بوکننده؛ 9.آموزش آیه الکرسی به دانش‌آموزان همراه با ذکر ایام هفته؛ 10. ساخت گنجینه ی پیام های قرآنی و احادیث اسلامی توسط دانش‌آموزان؛ 11. تهیه و خواندن کتاب های داستان و شعر قرآنی برای دانش‌آموزان؛ 12. اجرای نمایش های قرآنی درکلاس توسط دانش‌آموزان؛ 13. کشیدن نقاشی های گوناگون از موضوعات قرآنی توسط دانش‌آموزان؛ 14. استفاده از وجود قاریان قرآن همراه با لوح های فشرده مربوطه؛ 15. تشویق دانش‌آموزان به حفظ سوره های کوتاه قرآن همراه با معنی آن ؛ 16. تهیه نمودار تشویقی و کارت های عبارت های قرآنی همراه با معنی آن ؛ 17. اجرای طرح انس با قرآن و نماز ویژه دانش‌آموزان کلاس و اولیای آنان؛ 18. پذیرایی از دانش‌آموزان در ساعات قرآنی؛ 19. شرکت دادن دانش‌آموزان در برنامه ها، مناسبت ها و مسابقات قرآنی آموزشگاه اعتبار بخشی به راه حل ها اعتبار بخشی(Accreditation ) یعنی انجام فعالیتی که در طی آن ، اقدام پژوه در اثر بخشی راه حلی که انتخاب کرده است اطمینان حاصل نماید.(سیف اللهی ،1384 : 138) بر این اساس ، در اقدام پژوهی ، اشتراک معنادار تجربه های شخصی با تجربه دیگران ، مبنای خوبی برای اعتبار(Credit ) به حساب می آید.(مک نیف و همکاران، ترجمه آهنچیان، 1382: 45) حال برای این که یافته های تحقیق عملی دارای اعتبار باشد ضرورت دارد افرادی با صلاحیت (Authority,Authoritarian) ، آن را ارزیابی کنند. این افراد می توانند : همکاران شما ، مدیر مدرسه ، سایر معلمان و مدیران در سطوح مختلف آموزش و پرورش ، اساتید دانشگاه ، افراد محقق و یا مطلع از نتیجه ی تحقیق شما باشند.( ایرانی و بختیاری ،1382 : 169) در این مرحله، اقدام پژوه برای کسب اعتبار و اطمینان ( Confidence ) بیشتر در خصوص اجرای راه حل های انتخابی، با مدیر محترم ، معاونین و دیگر همکارانم درآموزشگاه و هم چنین تنی چند از اساتید مجرب مکتب القرآن و حتی برخی از اولیای دانش‌آموزان نیز با استفاده از ابزار مصاحبه و پرسش نامه مشورت و تبادل نظر نموده است.
(پیوست شماره24) در مجموع معیارهای اعتبار یابی این پژوهش به شرح زیر بوده است : * قابل اجرا بودن راه حل‌های انتخابی. * انگیزشی بودن روش ها. * ابتکاری بودن بعضی از راه حل‌های انتخابی. * پیش بینی اثر بخش بودن روش های انتخابی در ترغیب دانش‌آموزان پایه اول دبستان به درس قرآن. * متناسب بودن راه حل ها با دوره ی سنی دانش‌آموزان مورد نظر. به لطف الهی ، راه حل های انتخابی به میزان بالایی مورد تایید و تحسین اساتید فن و همکاران گرامی و حتی برخی از اولیای ارجمند قرار گرفت. بنابراین ، با اطمینان بیش تری توانستم راه حل های انتخابی را به مرحله اجرا در آورم. اجرای راه حل ها در واقع اجرای راه حل ها ، مهم ترین بخش یک اقدام پژوهی می باشد. همه ی تلاش ها و زحمات اقدام پژوه بستگی به اجرای یک یا چند راه حل مؤثر دارد. اگر روش های مناسبی برای حل مسأله ، ابداع و ایجاد نشود ، اقدام پژوهی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید... وجه تمایز اصلی این نوع از تحقیق با سایر انواع تحقیقات ، در اجرای راه حل ها به منظور ایجاد تغییردر وضع موجود است.(سیف اللهی ، 1384 : 144) حال که اجرای راه حل ها در این نوع از تحقیق ، نیازمند توجه بسیار است ، اقدام پژوه بر آن شد تا با دقت نظر فراوان ، تک تک راه حل ها را به اجرا در آورد که گزارش (Report ) آن به شرح زیر می باشد. 1. توجیه اولیای دانش‌آموزان در ابتدای سال تحصیلی در خصوص اهتمام ویژه آنان به درس قرآن از پیامبر اسلام (ص) روایت است که فرمود : هیچ پدری به فرزندش قرآن نمی آموزد ، مگر آن که خداوند در روز قیامت تاج سلطنت بر سر پدر و مادرش می نهد و دو حلّه بر آنان می پوشاند. (صابری یزدی ، 1372 : 260) با توجه به نقش و جایگاه خانواده و اولیای دانش‌آموزان در تربیت قرآنی آنان ، اقدام پژوه در اوايلسال تحصیلی89-88 جلسه اي براي اولياي محترم تدارک ديد و در آن جلسه نکات مهم و ضروري را در مورد چگونگي استفاده از نوار يا لوح فشرده ی قرآن به منظور افزايش يادگيري بهتر دانش‌آموزان در خصوص سوره ها و داستان های قرآنی بازگو نمود ، هم چنين در مورد چگونگی تشويق دانش‌آموزان براي قرائت سوره ها و معني آن ها و داستان هاي قرآني توضيحات لازم ارایه گردید. و از آنان خواسته شد تا به طور جدي پي گير فعاليت‌هاي قرآني فرزندان خود در خانه و مدرسه باشند. 2. برگزاري جشن با شکوه قرآن در اولین جلسه‌ی درس آن برای دانش‌آموزان در این رابطه قرآن کریم به صراحت و زیبایی می فرماید : « آنان به فضل و رحمتی که از طرف خداوند نصیب‌شان گردیده ، خرسند و شادمانند.»[1]( آل عمران / 170) با توجه به خوشایند بودن برپایی چنین جشنی برای دانش‌آموزان ، در هفته ی دوم مهرماه ، جشن با شکوه قرآنی با تزیینات زیبا برپا شد که در آن علاوه بر اولیای دانش‌آموزان از جناب آقای لطفیان ، به عنوان یکی از متخصصین تربیت مربی دارالقرآن استان قم نیز دعوت به عمل آمد. در این جشن با شکوه ، ابتدا یکی از دانش‌آموزان کلاس اول سوره ی کوتاهی را که حفظ بود ، برای حاضران قرائت کرد. سپس سرودی زیبا توسط دانش‌آموزان کلاس پنجم خوانده شد. در ادامه ، آقای لطفیان نیز با سخنرانی زیبا و دلنشین خود ، در مورد کتاب مقدّس قرآن و اهمیّت خواندن آن و هم چنین زحمات و خدمات پیامبراسلام(ص) در این زمینه ، مطالبی را در حد درک و فهم دانش‌آموزان بیان نمودند. پس از آن ، کتاب های درس قرآن دانش‌آموزان که از قبل کادو شده بود ، همراه با یک شاخه گل و هدیه ای به رسم یاد بود ، به آنان اهدا گردید. در این مراسم روحانی ، دانش‌آموزانی که سوره ای از قرآن کریم را حفظ بودند برای همکلاسی های خود و حاضران قرائت کرده و از مدیر محترم آموزشگاه جایزه دریافت می نمودند. در پایان مراسم نیز با میوه و شیرینی، از شرکت کنندگان در جشن قرآنی پذیرایی به عمل آمد. برگزاری این جشن به یادماندنی ، خاطره ی خوب و خوشایندی از شروع آموزش قرآن در ذهن دانش‌آموزان و اولیای آنان برجای گذاشت. (پیوست شماره1و2) 3. استفاده از بیت القرآن الکریم آموزشگاه در ساعات درس قرآن یکی از عوامل مؤثر در یادگیری کودکان ، فراهم آوردن فضای شاد و کودک پسند برای یادگیری است. بدون شک ، طراحی این نوع فضاهای آموزشی ، مستلزم فعالیت و کار بیش تری است. (رشد آموزش ابتدایی، 1376 : 44) بر این اساس ، اقدام پژوه با همکاري چند نفر از اوليای دانش‌آموزان کلاس و اجازه مدیر محترم آموزشگاه ، اتاق نورمدرسه را که بدون استفاده بود ، تميز، مرتّب و تزيين کرده و با عنوان بیت القرآن الکریم آموزشگاه نام‌گذاری گردید و به زنگ قرآن دانش‌آموزان اختصاص داده شد. 4. آموزش رعایت آداب و اصول احترام به قرآن، از سوی دانش‌آموزان قرآن خود در مورد رعایت آداب تلاوت چنین می فرماید : « جزپاکان دست بر آن نزنند.»[2]( واقعه/ 79) این تعبیر ممکن است اشاره به پاکیزگی ظاهر باشد که تماس گرفتن با خطوط قرآن باید توأم با طهارت و وضو باشد.(اسرار، 1373 : 162) از دیگر سو، قرآن کلام الهی است و خواندن آن به منزله ی سخن گفتن با خداوند است. از آن جایی که خداوند متعال ، عزیز و عظیم است و کلام او نیز کلام حق و برتر، قاری قرآن هنگام قرائت باید آداب و شرایطی را رعایت کند که به او در فهم بهتر مفاهیم قرآنی و به کارگیری آن در شئون زندگی شخصی یاری کند.(احمدی ، 1385 : 13) علاوه بر این ، به هنگام آغاز تلاوت قرآن نیز باید از شیطان رجیم و رانده شده از درگاه حق به خدا پناه برد. چنان که می فرماید : « هنگام قرائت قرآن پناه ببرید به خدا از شرّ شیطان رانده شده»[3]( نحل/ 98) هم چنین باید « قرآن با ترتیل تلاوت شود.» [4] (مزمل/4) این در حالی است که ، علاوه بر آدابی که در هنگام تلاوت قرآن باید رعایت نمود ، کسانی که آیات قرآن را می شنوند نیز وظیفه ای دارند. قرآن در این زمینه می فرماید : « هنگامی که قرآن خوانده می شود گوش فرا دهید و خاموش باشید تا مشمول رحمت حق شوید.»[5](اعراف/204) از معصومین (ع) نیز روایت های فراوانی درخصوص آداب تلاوت قرآن وارد شده است که به چند نمونه از آن اشاره می گردد. حضرت علی (ع) می فرماید : « هنگامی که وضو ندارید قرآن نخوانید.» هم‌چنین رسول خدا (ص) فرمود : « جاده ی قرآن( دهان) را با مسواک زدن پاکیزه کنید.» (اسرار،1373 : 163) با توجه به سفارشات زیادی که در مورد رعایت آداب و اصول احترام به قرآن وارد شده است.[ که در بالا، به برخی ازآن ها اشاره گردید.] اقدام پژوه این اصول را به زبان کودکانه و در قالب یک پوستر زیبا، و نصب آن بر دیوار بیت القرآن الکریم آموزشگاه ، همواره به دانش‌آموزان یادآور شده و توجه آنان را به نکات یاد شده جلب می‌نمود. 5. تهیه و ساخت نشانگر زیبا همراه با جا قرآنی مناسب توسط دانش‌آموزان و اولیای آنان به منظور خط بری آسان سوره ها و جلو گیری از ورق زدن صفحات کتاب قرآن از سوی دانش‌آموزان ، در یکی از زنگ های هنر، اقدام پژوه نحوه ی درست کردن نشانگر قرآن را به دانش‌آموزان آموزش داد. و بعد از آن ، هر یک از دانش‌آموزان ضمن درست کردن نشانگر، با سلیقه ی خود آن را تزئین می کرد. علاوه بر این ، به منظور آموزش غیر مستقیم (Indirect) آداب تمیز نگه داشتن قرآن، از اولیای دانش‌آموزان نیز خواسته شد تا برای فرزند خود جا قرآنی زیبا و مناسبی تهیه کنند. دانش‌آموزان نیز جا قرآنی یاد شده را در زنگ های قرآن همراه خود به کلاس می آوردند.( پیوست شماره3و4) 6. تدريس عملي آموزش وضو و نماز به دانش‌آموزان پیامبر اسلام (ص) فرموده اند : کسي که وضو بگيرد وآن را به طور کامل به جاي آورد و با آن دو رکعت نماز بگذارد ... همانند روزي می باشد که پاک و معصوم از مادرش متولد شده است.(راشدي ، 1378 : 144) به همین منظور اقدام پژوه ، ابتدا وضو گرفتن را همراه با شعر، سپس چگونگی خواندن نماز را به صورت عملی به دانش‌آموزان آموخت. و با بیان احادیث مختلف از رسول خدا (ص) وائمه اطهار(ع) درباره ی اهمیت وضو گرفتن و نماز خواندن ، درپی آن بود تا انگیزه ی ( Motive ) دانش‌آموزان کلاس را به یادگیری قرآن و نماز افزایش دهد.(پیوست شماره5 و6) نمونه ای از شعر آموزش وضو به دانش‌آموزان : با دست راست آب مي ريزم رو صورتم (از اينجا تا اينجا) با دست چپ آب مي ريزم رو دست راست (از اينجا تا اينجا) با دست راست آب مي ريزم رو دست چپ (از اينجا تا اينجا) با دست راست مسح مي کشم روي سرم (از اينجا تا اينجا) با دست راست مسح مي کشم روي پاي راست (از اينجا تا اينجا) با دست چپ مسح مي کشم روي پاي چپ (از اينجا تا اينجا) 7. آموزش قرآن به سه زبان (فارسي ، عربي و انگليسي) با استفاده از رايانه ، ویدئو پروژکشن و کتاب تدوین شده توسط اقدام پژوه حواس ديداري و شنيداري بيشترين مقدار اطلاعات محيطي را به ما مي رسانند. پس نخستين عامل مهم در يادگيري ، توجه (Attention ) يا دقت (Sensibility ) است.(سيف ، 1376 : 24) با گسترش بهره گيري از رايانه،‌ توليد نرم افزارهاي آموزشي به منظور ایجاد تنوع و جذابیت و نیز توسعه ی یادگیری ، از اهمیت خاصی بر خوردار است. نرم افزار آموزشی ، صورت ديگري از وسيله و کتاب کمک آموزشي است که در يک محيط چند رسانه اي و با استفاده از روش هاي جذاب ،‌ مطالب مورد نظر را در اختيار دانش‌آموزان و معلم قرار مي دهد.(انوشه پور و دیگران، 1385 : 28) به همين منظور اقدام پژوه از رايانه ، ویدئو پروژکشن وهم چنين برنامه ی پاورپوينت در تدريس سوره ها و معاني آن برای دانش‌آموزان کلاس استفاده مي کرد (بخشی از فیلمی که پیوست می باشد.) به منظور دسترسي آسان اوليا و دانش‌آموزان به اين برنامه ، سوره ها و معني آن را به زبان هاي فارسي ، انگليسي و عربی به صورت کتابی تحت عنوان «کلمات خدا» شخصاً تدوین نمود و در اختيار دانش‌آموزان کلاس قرار داد. (کتاب یاد شده پیوست می باشد.) علاوه بر این از لوح فشرده و نوار های قرآنی سه بار تکرار نیز همراه با داستان‌های قرآنی استفاده می کرد. 8. استفاده از لباس و پوشش هاي رنگي شاد و مناسب در زنگ قرآن همراه عطر و مواد خوش بو کننده اهمیت توجه به پوشش مناسب، چنان است که رسول اکرم (ص) سفارش به پوشیدن لباس های روشن و سفید می نمودند.( مظاهری ، 1382 : 57) هم‌چنین از نتایج تحقیقات علمی چنین به دست آمده که ، ماهیت رنگ ها دارای تأثیر روانی بسیار جالبی است. کودکان با لذت بردن از درک زیبایی های رنگ به زندگی خود معنا می‌بخشند و خود را از کسالت و افسردگی ناشی از یکنواختی محیط رها می سازند. رنگ ها در شخصیت انسان ها اثر بسزایی داشته ، باعث ایجاد تجربه های هیجانی از قبیل : خنده و شادی ، غم و اندوه ، آرامش و تحریک پذیری، سکوت و هیجان می گردند. (مقدسی ، 1372 : 52) با توجه به تأثیر رنگ ها در ایجاد روحیه ی شاد در کودکان ، اقدام پژوه به همراه دانش‌آموزان در زنگ قرآن لباس رنگی شاد و مناسبی می پوشید تا محیط آموزشی و کلاس قرآن را با نشاط و جذاب نماید. در مورد اهمیت استفاده از بوی خوش همین بس که «همواره رسول‌گرامی‌اسلام (ص) خود را معطر و خوش بو می کرد.» ( برهانی ، 1384 : 258) بر این اساس ، یکی از دانش‌آموزان به صورت داوطلب، قبل از کلاس قرآن ، عطر و مواد خوش بو کننده همراه خود می آورد و مسئولیت عطر افشانی درکلاس را بر عهده می گرفت. استفاده از بوي خوش در کلاس قرآن، فضاي آموزش آن را، جذاب تر و دوست داشتنی تر می نمود. 9. آموزش آیه الکرسی به دانش‌آموزان همراه با ذکر ایام هفته آیه الکرسی مجموعه ای از صفات جمال و جلال الهی بوده و از سیطره ی قدرت علم خداوند بر تمام موجودات و کائنات سخن می گوید. به طوری که پیامبر اکرم(ص) فرمود : « آیه الکرسی از گنجی در زیر عرش به من داده شده است و به هیچ پیغمبری قبل از من داده نشده » ( طایران ، 87 13 : 126) بر این اساس و به منظور ایجاد تمرکز و جلب توجه در دانش‌آموزان ، اقدام پژوه، لوحه ی مربوط به آیه الکرسی را روی دیوار کلاس نصب‌کرده و هر روز در 5 دقیقه ی دوم زنگ اوّل آن را همراه با دانش‌آموزان می خواند و تکرار می کرد.(لازم به‌ ذکر است که هر روز 5 دقیقه اوّل ، به خواندن سوره های کتاب قرآن دانش‌آموزان همراه با معنی آن اختصاص یافته بود.) علاوه بر این ، به منظور ایجاد انگیزه و یادگیری بیش تر در فراگیران ، متن آیه الکرسی ، در قالب کارت های چاپی آماده ، در اختیار دانش‌آموزان کلاس قرار داده شد ، تا خواندن آن را در منزل همراه با خانواده ی خود نیز تکرار و تمرین کنند. هم چنین ، با آموزش ذکر ایام هفته و معانی آن به دانش‌آموزان ، از آنان خواسته می شد تا در یادگیری و حفظ آن نیز بکوشند. (پیوست شماره7) 10. ساخت گنجينه ي پيام قرآني و احاديث اسلامی توسط دانش‌آموزان در حدیثی از امام سجاد(ع) نقل است که فرمود : آیات قرآن گنجینه هاست. پس هر گاه گنجینه ای از آن گشوده شود، شایسته است که درون آن را با دقت بنگری.( صابری یزدی ، 1372 : 255) بر این اساس ، در یکی از زنگ‌های هنر، دانش‌آموزان با راهنمایی اقدام پژوه و با استفاده از جعبه های کوچک مانند : جعبه دستمال کاغذی، چند برگ کاغذ رنگی و کمی چسب ، جعبه ی زیبایی درست کردند و روی آن را با سلیقه ی خود تزئین نموده و آن را گنجینه ی پیام قرآنی نام گذاری کردند. از آن پس ، دانش‌آموزان ، هر کجا نوشته و یا تصویری مربوط به حدیث یا پیام قرآنی می یافتند ، درگنجینه خود نگه داری می کردند. تا این که در زمان تعیین شده، همه ی آنان گنجینه های خود را به کلاس آورده ، و پس از گشودن درآن، یک حدیث یا پیام قرآنی را بیرون آورده و می خواندند. زمانی هم که خودشان خواندن و نوشتن را آموختند ، حدیث یا پیام قرآنی را روی ورقه ی سفید کوچکی نوشته و در گنجینه ی پیام قرآنی و احادیث اسلامی نگه داری می کردند.(پیوست شماره 8) تکرار و تمرین احادیث و پیام های قرآنی از این طریق باعث گردید تا دانش‌آموزان بتوانند در زمان لازم از آن استفاده کنند ، مثلاً : اگر کسی بهداشت را رعایت نمی کرد. حدیث : «اَلنِّظافَهُ مِنَ الْایمان» را به او یادآوری می کردند. 11. تهیه و خواندن کتاب های داستان و شعر قرآنی برای دانش‌آموزان نقش و جایگاه داستان های قرآنی در بیداری آدمی چنان است که خود قرآن در این زمینه می فرماید : « ... این داستان را به مردم بگو، شاید به اندیشه فرو روند.»[6] ( اعراف/ 176) این در حالی است که ، یکی از روش هاي جذاب در ارایه ي مفاهيم قرآنی به کودکان ، بيان آن به شيوه ي داستان (Story ) یا شعر (Poem) است. داستان هاي قرآني مي تواند به طور غير مستقيم ، زمينه ي مناسبي را براي تقويت ايمان کودکان به خدا ، پيامبران و اولياي الهي و ساير مفاهيم ديني فراهم سازد. داستان ها از يک سو موجب جذابيت و تنوع در آموزش قرآن مي شوند و از سوي ديگر ، موجب افزايش علاقه (Interest ) و انگيزه کودکان به کتاب و درس قرآن خواهد شد.( اقتباس از انوشه پور و همکاران ، 85 13 : 18) هم چنین قرآن کریم بسیاری از نکات اخلاقی و عبرت های تاریخی خود را در قالب داستان بیان می فرماید و بر هیچ کس پوشیده نیست که شیرین ترین ، جذاب ترین و واقعی ترین داستان ها ، قصه های قرآن است . یکی از ابزارهای مؤثر برای تربیت کودکان نیز استفاده از قصه های مورد علاقه ی آنان می باشد. از طریق این داستان ها می توان آداب و رسوم صحیح زندگی را به آنان آموخت.( شاهزیدی ، 1386 : 26) به همين منظور اقدام پژوه با همکاری اوليای دانش‌آموزان، چند جلد کتاب داستان قرآني تهيه کرده و روي ديوار کلاس که قبلاً بندکشي شده بود قرار داد.(پيوست شماره9) دانش‌آموزان از اين طريق مي توانستند هفته اي يک کتاب داستان يا بيشتر، امانت گرفته و بخوانند. هم چنين در زنگ بخوانيم و هنر، داستاني را که خوانده بودند براي دوستان خود تعريف مي کردند. اين روش علاوه بر انتقال غير مستقيم پيام داستان ، موجب تقويت قوه ي بيان آنان نیز می گردید. نمونه ای از شعر قرآنی به شرح زیر می باشد : مي خواهم امروز، قرآن بخوانم معنـي آن را ، کمـي بـدانم ماننـد خورشيـد ، پر نـور و زيبـا بايـد ببينم ، هـر روز آن را هر آيـه ي آن ، ماننـد يک گـل قـاري قـرآن ، مـاننـد بلـبل بـا آيـه هـايـش ، چـون آشنايـم انگار من هم ، پيش خدايم 12. اجرای نمایش های قرآنی در کلاس توسط دانش‌آموزان يکي از روش هايي که در تکوين شخصيت فردی و اجتماعی فراگیران سهم بسزایی دارد روش ایفای نقش (Role Playing) است. در این روش ، مهارت های کلامی آنان نیز تقویت می شود که خود سبب ساز درک اطراف است. از آن جا که دانش‌آموزان خود نقش هاي مورد نظر را انتخاب مي کنند و بر اساس وظايف محوله به ايفاي آن مي پردازند ، شور و شوق فراواني براي انجام دادن این کار دارند.(فضلي خاني ، 1386 : 218) در همين راستا دانش‌آموزان کلاس به صورت گروهي يک کتاب داستان قرآني را خوانده و نقش هاي مورد نظر را انتخاب می‌کردند و پس ازتمرینات لازم ، در فرصتی مناسب به ايفاي نقش مي پرداختند ، که انجام این کار برای آنان بسیار شور‌آفرین و لذت بخش بود. 13. کشیدن نقاشی های گوناگون از موضوعات قرآنی توسط دانش‌آموزان نقاشی وسیله ای برای به کار گیری مهارت ها و توانایی های کودکان و ایجاد تصاویری است که می تواند بیان کند، کودک در چه مرحله ای از نظر تحولات ذهنی ، عاطفی (Affectional ) و زیبایی شناسی قرار دارد.(مقدسی ، 1372: 18) گاهی اوقات در زنگ نقاشی ، اقدام پژوه کتاب داستان قرآنی مورد نظر دانش‌آموزان را می خواند و آنان ، پس از گوش دادن به داستان ، قسمتی از آن را که برایشان جالب بود ، در حد توان خود نقاشی می کردند و با استفاده از رنگ های گوناگون بر زیبایی آن می افزودند. این روش نیز برای آنان بسیار خوشایند و شادی بخش بود، زیرا هم به کشیدن نقاشی می پرداختند و هم با مفاهیم قرآنی آشنا می شدند. ( پیوست شماره13) 14. استفاده از وجود قاریان قرآن همراه با لوح های فشرده ی مربوطه پیامبر اسلام (ص) در خصوص قرائت قرآن با صوت خوش می فرماید : « برای هر چیز زینتی وجود دارد و زینت قرآن، صوت خوش است.» ( کلینی ، ترجمه کمره ای ، 1375، ج 6 ص 433) علاوه بر این امام صادق (ع) نیز فرمود : علی بن الحسین در قرائت قرآن ، از خوش صدا ترین مردم بود.( مروجی طبسی ، 1383 : 196) این در حالی است که ، خود قرآن نیز توصیه می کند که او را با آهنگ ( Rhythm ) لطیف و زیبا بخوانند. زیرا با همین نوای آسمانی و ملکوتی است که قرآن با فطرت الهی انسان سخن می گوید و آن را تسخیر می کند. قرآن بر موسیقی خاص خودش تأکید دارد. آهنگی که اثرش از هر موسیقی دیگر در بر انگیختن احساسات عمیق انسانی بیش تر است. ( مطهری ، 1371 : 39) به همین دلیل اقدام پژوه از نوارها و لوح های فشرده قاريان مختلف قرآني استفاده می کرد. علاوه بر اين ، قاريان محترم آموزشگاه را نیز به منظور استفاده دانش‌آموزان کلاس از قرائت زیبای آنان به بیت القرآن الکریم دعوت مي نمود. که خوشبختانه این امر، انگیزه ی خوبی در دانش‌آموزان کلاس ایجاد کرد تا آنان نیز با صوت به قرائت قرآن بپردازند. 15. تشويق دانش‌آموزان به حفظ سوره هاي کوتاه قرآن همراه با معني آن دانشمندان به خوبی در یافته اند که ، زیر بنای زندگی افراد، در دوران کودکی پی ریزی می شود. از این رو، قلب و روان کودک بسان لوح سفیدی است که اگر در دست نقاش چیره دستی قرار گیرد ، هر نقشی که بر روی آن ترسیم کند ، تا پایان عمر، بر آن صفحه باقی می ماند.( سبحانی ، 1361 : 77 و 78) بر این اساس ، ایجاد علاقه مندی در کودکان به حفظ قرآن ، باعث می گردد که در آینده رفتار و گفتار آنان نیز قرآنی باشد. اما ایجاد این نوع از علاقه مندی در دانش‌آموزان ، نیازمند عاملی به نام تشویق (Incouragement ) است. در واقع نقش و جایگاه تشویق در تربیت افراد به ویژه کودکان ، چنان است که خداوند کریم در کتاب آسمانی خود به پیامبر اسلام (ص) می فرماید : « و تو را نفرستادیم مگر آن که بشارت دهی[ و تشویق کنی] ...» [7] (اسراء/ 105) از این رو، اقدام پژوه با استفاده از روش های گوناگون مانند : ضبط صدای دانش‌آموزان حافظ قرآن کلاس در هنگام قرائت سوره ها ، اهدای جوایز به آنان ، نصب تصویر دانش‌آموزان نمونه اخلاقی روی تابلوی مربوطه (پیوست شماره 11) ، بردن آنان به پارک ها و بوستان شهر، جهت گردش و تفریح همراه با تمرین مفاهیم قرآنی(پیوست شماره12) و بهره مندی از دیگر روش های تشویق ، دانش‌آموزان کلاس را به یادگیری و حفظ سوره های کوتاه قرآن همراه با معنی و شعر آن ، ترغیب می نمود. 16. تهیه نمودار تشویقی و کارت های عبارت های قرآنی همراه با معنی آن اسلام از جمله ادیانی است که بیش از هر دینی به تشویق و تبشیر توجه دارد. قرآن کتابی است که به پیروان آیین محمّدی (ص) به دفعات بشارت می دهد و مؤمنین را در ادامه دادن راه حق و حقیقت و برخورداری از مواهب بهشتی و نعمات بی شمار آن در زندگانی پس از مرگ ، تشویق می کند.(مجوّزی ،1376 : 32) در این راستا ، اقدام پژوه با همکاری یکی از اولیای دانش‌آموزان ، نموداری زیبا ، ویژه ی درس قرآن تهیه کرده و بر دیوار بیت‌القرآن الکریم آموزشگاه نصب نمود. دانش‌آموزان به ازای انجام هر فعالیت قرآنی یک ستاره دریافت کرده و در محل مشخص شده روی نمودار نصب می کردند. کارت های عبارت های قرآنی که روی مقوای رنگی چاپ شده بود ، بعد از تدریس هر سوره در اختیار دانش‌آموزان قرارداده می شد و آن ها نیز به صورت هم خوانی ، آن کلمات و عبارت ها را تکرار می کردند. سپس کارت ها روی دیوار بیت القرآن الکریم نصب می شد تا همواره در معرض دید دانش‌آموزان باشد.( پیوست شماره13) 17. اجراي طرح انس با قرآن و نماز ، ويژه دانش‌آموزان کلاس و اولياي آنان با توجه به توصیه های رهبر معظم انقلاب ، مبنی بر خارج کردن قرآن از مهجوریت در آموزش و پرورش و با توجّه به تأثیر نقش همکاری اولیای دانش‌آموزان در دستیابی مطلوب به اهداف تعلیم و تربیت ، بدیهی است آشنایی آنان با روش های تدریس روخوانی ، روان خوانی و مفاهیم قرآن به دانش‌آموزان ، آموزش و پرورش را در رسیدن به اهداف قرآنی و تربیت دینی دانش‌آموزان بیش تر و بهتر یاری خواهد کرد. از این رو، اقدام پژوه با هم فکری مدیر محترم ، معاونین و همکاران آموزشگاه ، برنامه ای را جهت آموزش قرآن به اولیای دانش‌آموزان تنظیم کرده و در اختیارآنان قرار داد. طبق برنامه ، کلاس قرآن در روزهای سه شنبه ، از ساعت 9 تا 11 در شیفت صبح و از ساعت 14 تا 16 در شیفت بعدازظهردر محل نمازخانه ی آموزشگاه تشکیل می گردید و از خانم افشاری ( از آموزگاران سال های قبل ) به عنوان مدرس قرآن دعوت به عمل آمد تا زحمت آموزش قرآن به اولیای دانش‌آموزان را بر عهده گیرد. از دیگر سو، رسول گرامی اسلام (ص) در خصوص اهمیت نماز فرموده اند : « نخستین پرستشی که بر بندگان واجب شد ، نماز است. آخرین عملی که به هنگام مردن بماند ، نماز است و اولین چیزی که روز قیامت از آن می پرسند ، نماز است. پس هر کس به خوبی جواب گوید ، پاسخش را بپذیرند ، و در حسابرسی های پس از نمازش آسان گیرند. و آن که پاسخ نیکو ندهد ، در اعمال دیگرش به سختی حساب کشند.(راشدی ، 1378 : 26) بر این اساس ، اقدام پژوه در راستای ایجاد عادت در دانش‌آموزان کلاس به خواندن نماز، هر هفته برخی از اولیای دانش‌آموزان کلاس را جهت شرکت در نماز جماعت مدرسه دعوت می نمود . حضور اولیا به همراه اقدام پژوه و دانش‌آموزان در صفوف نماز جماعت ، جلوه ی خاصی به این برنامه بخشیده بود. که خوشبختانه اجرای این طرح با استقبال خوبی از سوی دانش‌آموزان و اولیای آنان مواجه گردید. لازم به ذکر است آدابی مانند : گذاشتن کفش‌ها در جا کفشی ، به همراه داشتن چادر نماز و سجاده وغیره به طور عملی و غیر مستقیم به دانش‌آموزان آموزش داده می شد. (پیوست شماره14) علاوه بر این ، طی یک برنامه ریزی قبلی ، دانش‌آموزان کلاس به اتفاق اولیای خود برای خواندن نماز جماعت به مسجد محل نیز می رفتند. 18. پذیرایی از دانش‌آموزان در ساعات قرآنی به منظور جلوگیری از خسته شدن دانش‌آموزان و با نشاط نمودن آنان در زنگ قرآن، هر هفته با همکاری اولیای مربوطه، مقداری میوه یا شیرینی تهیه گردیده و در ظرف های زیبایی چیده و به کلاس آورده می شد، و با توزیع آن در کلاس قرآن، از دانش‌آموزان پذیرایی به عمل می آمد. این کار علاوه بر ایجاد نشاط در محیط آموزشی، شور و شوق فراوانی در دانش‌آموزان جهت پذیرایی از دوستان خود ایجاد می کرد. (پیوست شماره15) 19. شرکت دادن دانش‌آموزان در برنامه‌ها، مناسبت ها و مسابقات قرآني آموزشگاه قرآن کریم در خصوص چگونگی شرکت افراد در فعالیت های اجتماعی، گزینه ی همکاری و تعاون را پیشنهاد می کند. آن جا که می فرماید : « و در نیکو کاری و پرهیزکاری همکاری کنید. »[8] ( مائده / 2) این در حالی است که، هر چه بیش تر از فرصت های موجود در برنامه ها و مناسبت ها ی تربیتی استفاده کنیم، به همان اندازه می توانیم در پرورش استعدادهای دانش‌آموزان موفق باشیم. (اقتباس از حیدری ، 1372 : 92) هر چند که اجرای برنامه ها ، مناسبت ها و مسابقات قرآنی آموزشگاه همواره بر عهده ی دانش‌آموزان پایه های بالاتر بود. اما اقدام پژوه توانست با شرکت دادن دانش‌آموزان کلاس خود در اجرای برنامه ها و مناسبت های آموزشگاه ، زمینه ظهور و بروز توان مندی های آنان را نیز فراهم سازد. به گونه ای که دانش‌آموزان کلاس اقدام پژوه با اجرای برنامه‌های گوناگون شامل: قرائت قرآن با ترتیل و صوت همراه با خواندن معنی آن به زبان های عربی ، انگلسی و فارسی، خواندن شعر های قرآنی ، خواندن سرود و پیام های قرآنی ، پذیرایی از دیگران و هم چنین کسب جوایز گوناگون در مسابقات قرآنی آموزشگاه ، توانستند تعجب همگان را بر انگیزند. (پیوست شماره16) لازم به یاد آوری است ، همواره جلسات و ساعات قرآنی دانش‌آموزان کلاس اقدام پژوه ، با نام خداوند مهربان آغاز و با صلوات بر محمد و آل محمد پایان می پذیرفت. نظارت بر اجراي راه حل ها نظارت ( Supervision ) يعني فراهم ساختن داده هايي به عنوان پايه اي براي انديشيدن درباره آن چه اتفاق افتاده و ارزيابي از آن رخدادها و برنامه ريزي براي عمل ديگر.(قاسمي پویا ،1383 :72) بر این اساس ، در اجراي راه حل ها ، به درستي آن ها نيز دقّت مي نمودم. يعني در حين اجراي روش هاي انتخابي ، علاوه بر نظارت کامل ، کنترل کننده مداوم امور نيز بودم. به گونه اي که پيشرفت کار را زير نظر داشته و پيوسته وقايع را ثبت مي نمودم و در فرايند اجرا ، نه تنها از همکاران منتقد خود ، در مورد پيشرفت طرح کمک مي گرفتم که در صورت نياز، تغييرات لازم را نيز در اجراي طرح اعمال مي نمودم. پیشنهاد ها و راهکارها ارایه پیشنهاد ها و راهکارها ، ناشی از اشرافیتی است که محقق بر موضوع دارد. از این رو ، اقدام پژوه در کار خود یک فرد موفق ، مجرب و متخصص محسوب می شود. به گونه ای که هر پیشنهادی در خصوص کار خود ارایه دهد ، می تواند سندی ارزشمند برای دیگران باشد. ( سیف اللهی ، 1384: 185) حال با توجه به مطلب یادشده ... الف. به مسئولان محترم آموزش و پرورش پیشنهاد می گردد : 1.با اجرای سلسله برنامه های کوتاه و بلند مدت آموزشی برای معلمان ، آنان را به اجرای طرح های متنوع قرآنی تشویق نمایند تا از این طریق شاهد نهادینه شدن فرهنگ قرآن و رفع مهجوریت از آن در مدارس ، به ویژه در پایه اول دبستان باشیم. 2.با اختصاص دادن یکی از کلاس های هر آموزشگاه به عنوان « بیت القرآن الکریم» و هم چنین زیبا سازی و تجهیز آن به وسایل آموزشی و کمک آموزشی ، می توان میزان علاقه مندی دانش‌آموزان را به درس قرآن ، به ویژه در پایه اول دبستان افزایش داد. ب. به همکاران گرامی توصیه می شود : 1. ضمن تلاش در جهت دانش افزایی خود و استفاده از روش های نوین تدریس ، بر میزان علاقه مندی دانش‌آموزان به درس قرآن ، به خصوص در پایه اول دبستان ، بیش از پیش بکوشند. 2.به اخلاق قرآنی هم چون صبر و بردباری ، محبت و مهربانی متخلق باشند که این امر، عامل مهمی در افزایش علاقه مندی دانش‌آموزان به درس قرآن ، به ویژه در پایه اول دبستان می باشد. ج. به اولیای ارجمند پیشنهاد می گردد : 1.با ایجاد تعامل سازنده بین دو نهاد خانه و مدرسه ، نسبت به درس قرآن فرزندان خود ، اهتمام بیش تری داشته باشند. 2.علاوه بر پی گیری فعالیت های قرآنی در مدارس ، خود نیز به طور ویژه در افزایش علاقه مندی فرزندان به درس قرآن ، کوشا و فعال باشند. فهرست منابع و مآخذ 1. قرآن مجید. 2. احمدی، سید مهدی(1385)، آموزش روخوانی و روان خوانی ، ساری: شلفین، چاپ سوم. 3. ارکانی بهبهانی حائری، محمود(1379)، فرهنگ تربیت فرزند در اسلام ، قم: پیام مهدی(عج)، چاپ اول. 4. اسرار، مصطفی(1373)، دانستنی های قرآن ، تهران: محیا، چاپ ششم. همکاران گرامی

 

[ شنبه چهاردهم بهمن 1391 ] [ 11 بعد از ظهر ] [ صابر احمديان ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

به وبلاگ آموزش ابتدايي شهر جوانرود خوش آمدید!
آموزگار هستم و در یکی از دبستان هاي شهر جوانرود تدریس می کنم.
هدف از ایجاد این وبلاگ نوشتن و گردآوری مطالبی با محوریت آموزش و پرورش برای آگاهی بخشی به معلمان عزیز و اولیاء دانش آموزان است. مطالب این وبلاگ از منابع مختلف تهیه شده و برخی از مقالات هم توسط مدیر وبلاگ نوشته میشود. امیدوارم در صورت استفاده از منابع دیگران بتوانیم رسم امانت داری و اخلاق مداری را رعایت کنیم.
با تشکر فراوان. صابر احمدیان